Xương rồng bát tiên: ý nghĩa, cách giâm cành và chăm sóc

Trước kia nhà mình có trồng vài cây xương rồng bát tiên, mỗi mùa hoa nở là góc sân tràn ngập sắc hoa bát tiên. Dù gai góc, khô khốc nhưng lá cây xanh mướt quanh năm, hoa rực rỡ nên nhà mình yêu lắm. Chẳng hiểu sao mình thấy hoa bát tiên thu hút vô cùng, mang một vẻ đẹp đặc biệt kì lạ. Hơn nữa, xương rồng bát tiên lại vô cùng dễ trồng, dễ chăm sóc.

Tên gọi, xuất xứ của cây xương rồng bát tiên

Xương rồng bát tiên, tên khoa học là Euphorbia milii, là loài bản địa của đảo quốc Madagascar (Đông Phi). Ở Việt Nam cây còn được gọi là hoa bát tiên, hoa mão gai. Tên tiếng Anh là crown of thorns (mão gai) - người ta cho rằng thân cây nhiều gai, cành mềm uốn được, gợi nhớ đến chiếc mão gai trong câu chuyện về Chúa Giê-su.

Xương rồng bát tiên có hoa rực rỡ, nhiều màu và kiểu dáng lạ mắt nên được rất nhiều người ưa chuộng. Ngoài giống bát tiên ta (hoa nhỏ, đỏ), những năm gần đây các giống bát tiên Thái (lai tạo ở Thái Lan) với cụm hoa to, lá to, nhiều màu như hồng, vàng, trắng, cam, màu pha rất được chuộng.

Bát tiên có phải xương rồng không?

Không. Bát tiên trông giống xương rồng vì thân mọng nước, nhiều gai, chịu hạn - nhưng đó là sự “giống nhau do sống cùng kiểu môi trường”. Dễ phân biệt:

• Bát tiên có mủ trắng như sữa khi cắt hay bẻ cành, có lá thật trên đầu cành, gai mọc thẳng dọc thân.
• Xương rồng thật (họ Cactaceae, gốc châu Mỹ) không có mủ trắng, gai mọc thành chùm từ các “núm” (areole), đa số không có lá.

Đặc điểm cây xương rồng bát tiên

Bát tiên là cây bụi mọng nước, cao khoảng 30 cm-1,5 m, thân và cành nhiều gai nhọn, dài 1-2 cm. Thân cây màu xanh xám, nâu đỏ hoặc nâu tím tùy giống. Khi cắt, thân tiết ra mủ trắng đặc trưng của họ Thầu dầu. Thân già hóa gỗ, chuyển màu xám.

Thân bát tiên nhiều gai, lá chỉ mọc ở phần ngọn cành - Ảnh: Plague, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Lá bát tiên mọc ở phần ngọn cành, hình bầu dục thuôn hoặc hình mác, màu xanh bóng, khá mọng. Lá già rụng dần, để lại thân trơ gai - đây là đặc điểm bình thường của cây, nhất là vào mùa khô hoặc khi cây thiếu nước.

Thứ ta gọi là “hoa bát tiên” thật ra là hai lá bắc to, có màu, ôm lấy những bông hoa thật rất nhỏ ở giữa (cụm hoa dạng chén, đặc trưng của chi Euphorbia). Lá bắc có màu đỏ, hồng, cam, vàng, trắng hoặc pha nhiều màu. Hoa mọc thành chùm nhỏ ở đầu cành, mỗi chùm có nhiều hoa - có lẽ vì thế mà dân gian gọi là “bát tiên” (tám nàng tiên). Hoa rất bền, cây ra hoa liên tục gần như quanh năm nếu đủ nắng.

Hai “cánh” tròn là lá bắc, hoa thật là phần nhỏ màu vàng ở giữa - Ảnh: Juan Carlos Fonseca Mata, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cây xương rồng bát tiên cũng giống như sen đá, có sức sống mãnh liệt, chịu nắng nóng, khô hạn rất tốt và sống rất lâu năm.

Cẩn thận với mủ trắng của bát tiên

Mủ trắng của bát tiên có độc (chứa các ester phorbol):

• Dính vào da có thể gây ngứa, rát, nổi mẩn; dính vào mắt rất nguy hiểm, gây đau rát, viêm - phải rửa ngay bằng nhiều nước sạch và đi khám nếu còn đau.
• Ăn phải gây rát miệng, họng, đau bụng dữ dội, nôn. Cây cũng độc với chó, mèo.
• Luôn đeo găng tay, kính khi cắt tỉa, giâm cành; không dụi mắt; rửa tay kỹ sau khi làm. Đặt chậu xa tầm với trẻ nhỏ và vật nuôi.

Ý nghĩa trong phong thủy của xương rồng bát tiên

Bát tiên mọc tốt ở những nơi nắng gắt, khô cằn, nên tượng trưng cho sức sống mãnh liệt, sự bền bỉ và khả năng thích nghi đáng khâm phục.

Theo quan niệm dân gian, cây gai như bát tiên có ý nghĩa xua đuổi tà khí, hóa giải sát khí, mang lại may mắn và hạnh phúc cho gia đình - thường được đặt ở cổng, ban công, sân trước. Nhiều người kiêng đặt cây nhiều gai trong phòng ngủ.

Trong tình yêu, bát tiên với hoa rực rỡ giữa gai góc được xem là kết tinh của sự nỗ lực và một tình yêu mãnh liệt, bền lâu - hay lời yêu thầm kín mà đối phương đang giấu trong lòng.

Bát tiên hoa đỏ - Ảnh: ImagePerson, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Kỹ thuật nhân giống xương rồng bát tiên

Bát tiên sức sống mạnh, sống được trong điều kiện nắng nóng, ít dinh dưỡng, nên nhân giống rất dễ. Cách phổ biến nhất là giâm cành; ngoài ra có thể chiết cành, ghép (ghép giống Thái hoa to lên gốc bát tiên ta khỏe) hoặc gieo hạt.

Giâm cành

1. Chọn cành bánh tẻ (không quá non, không quá già), dài khoảng 10-15 cm, cắt dứt khoát bằng dao sắc. Đeo găng tay, kính vì mủ trắng.
2. Nhúng nhanh vết cắt vào nước sạch cho mủ ngừng chảy, rồi để cành ở nơi râm mát 2-5 ngày cho vết cắt khô se.
3. Cắm cành vào giá thể thoát nước tốt (cát trộn trấu hun hoặc xơ dừa), hơi ẩm.
4. Đặt nơi thoáng, sáng nhẹ. Không tưới đẫm trong thời gian đầu - chỉ giữ giá thể hơi ẩm để cành không bị thối gốc.
5. Sau khoảng 3-6 tuần cành ra rễ, nảy lá mới thì chăm như cây bình thường.

Chiết cành

Khoanh một đoạn vỏ trên cành khỏe, đợi vết cắt khô mủ. Dùng xơ dừa hoặc rễ lục bình đã rửa sạch, vắt ráo, đắp quanh vết khoanh, quấn nilon kín. Sau khoảng 2-3 tuần, khi cành chiết ra rễ thì cắt ra đem trồng.

Gieo hạt

Bát tiên có thể kết hạt, nhưng hạt khó thu (quả nhỏ, hạt bắn ra khi chín), cây con lớn chậm và không chắc giống cây mẹ, nên ít được dùng - chủ yếu dành cho người lai tạo giống mới. Gieo hạt lên giá thể ẩm, để nơi thoáng mát, khoảng 3-4 tuần hạt nảy mầm.

Cách trồng xương rồng bát tiên

Đất trồng cần tơi xốp, thoát nước tốt. Có thể trộn đất thịt hoặc đất phù sa với cát, trấu hun, xỉ than và ít phân chuồng hoai mục. Theo kinh nghiệm nhà mình, trồng bằng đất pha cát cây vẫn tốt và sai hoa, chỉ là màu hoa không đậm bằng khi đất có thêm phân hữu cơ.

Bát tiên không chịu ngập úng, nên chọn chậu có lỗ thoát nước. Lót ít gạch vụn hoặc sỏi ở đáy chậu, cho hỗn hợp đất vào khoảng 1/2 chậu, đặt cây vào giữa, lấp đất và ấn nhẹ cho cây đứng vững. Đặt chậu nơi thoáng mát vài ngày, khi cây bén rễ thì đưa dần ra nắng.

Cách chăm sóc cây xương rồng bát tiên

Ánh sáng

Bát tiên ưa nắng, chịu được nắng trực tiếp cả ngày. Càng đủ nắng cây càng sai hoa, màu đậm; thiếu nắng cây vống, rụng lá, ít hoặc ngưng ra hoa. Hợp nhất là sân thượng, ban công hướng nắng.

Nước tưới

Cây chịu hạn tốt nên không cần tưới nhiều. Tưới khi đất trong chậu đã khô hẳn: trời nắng gắt khoảng 2-3 lần mỗi tuần, trời mưa, mùa lạnh chỉ 1 lần mỗi tuần hoặc ít hơn. Tưới nhiều, chậu đọng nước là nguyên nhân chính làm bát tiên thối gốc, rụng lá.

Phân bón

Bát tiên không cần nhiều phân. Khoảng 3-4 tuần bón một lần phân hữu cơ hoai mục hoặc phân NPK pha loãng theo liều trên bao bì: giai đoạn cây con dùng loại nhiều đạm, khi muốn kích hoa dùng loại nhiều lân, khi cây đang có hoa dùng loại nhiều kali để hoa bền. Mùa lạnh giảm bón.

Cắt tỉa

Tỉa bớt cành già, cành mọc lộn xộn sau mỗi đợt hoa để cây ra cành mới, nhiều hoa hơn và giữ dáng gọn. Nhớ đeo găng, kính.

Sâu bệnh hại

Bát tiên khá ít sâu bệnh; đôi khi bị đốm lá, thối nhũn gốc (do úng), rệp sáp, bọ trĩ, nhện đỏ. Ngắt bỏ lá, cành bị bệnh; giảm tưới, để cây chỗ khô thoáng. Khi bị hại nhiều, dùng thuốc trừ nấm hoặc trừ sâu được phép lưu hành, phun đúng liều trên nhãn.

Trên đây là những thông tin cơ bản, cũng như cách nhân giống, cách trồng và chăm sóc xương rồng bát tiên. Mong rằng những thông tin này sẽ giúp bạn có một cây bát tiên cho hoa thật rực rỡ nhé <3.

Gợi ý đọc thêm

• Nhất mạt hương: đặc điểm lá thơm, hoa, ý nghĩa, công dụng, cách giâm cành, tưới nước.
• Cây tùng thơm: nguồn gốc California, lá thơm mùi chanh, ý nghĩa, cách giâm cành, trồng chậu.
• Tùng bồng lai: nguồn gốc Nhật Bản, đặc điểm, ý nghĩa phong thủy, cách giâm, chiết cành.
• Tùng la hán: đặc điểm lá, nón, quả, vì sao gọi la hán, ý nghĩa phong thủy, độc tính.