Tùng bồng lai: ý nghĩa phong thủy, cách trồng và chăm sóc

Tùng bồng lai là một trong những loại tùng phổ biến nhất tại Việt Nam. Tùng bồng lai mang một vẻ đẹp thanh nhã nhưng sức sống của cây vô cùng mãnh liệt. Cây mang nhiều ý nghĩa phong thủy về tài lộc, sự sung túc, thịnh vượng. Với hình dáng bắt mắt và nhiều ý nghĩa đặc biệt, tùng bồng lai ngày càng được ưa chuộng trồng làm cảnh tại nước ta.

Tên gọi, xuất xứ của cây tùng bồng lai

Hôm nay mình sẽ giới thiệu thật chi tiết về cây tùng bồng lai nhé.

Tên bồng lai (cõi tiên) có lẽ đến từ dáng cây: những tầng lá kim xanh mịn, dày như những đám mây bồng bềnh. Trong khoa học, cây được xác định là giống ‘Nana’ của loài Juniperus procumbens, họ Hoàng đàn (Cupressaceae) - cùng họ với hoàng đàn, bách, trắc bách diệp. Loài này có quan hệ rất gần với bách xù Trung Quốc (Juniperus chinensis), đôi khi được xếp là một thứ của loài đó.

Juniperus procumbens có nguồn gốc ở miền Nam Nhật Bản (vùng núi đảo Kyushu và ven biển phía nam Nhật Bản), một số tài liệu ghi nhận cả ven biển Hàn Quốc. Giống ‘Nana’ mọc chậm, tán gọn là giống được trồng phổ biến nhất trên thế giới, được Hội Làm vườn Hoàng gia Anh (RHS) trao giải Cây vườn xuất sắc.

Cây du nhập vào Việt Nam làm cây cảnh, sức sống khá mạnh nên thích nghi tốt với khí hậu nước ta, nhất là vùng có mùa đông mát. Không chỉ có dáng đẹp với những tầng lá xanh dày như đám mây, cây còn mang nhiều ý nghĩa phong thủy tốt cho gia chủ.

Lưu ý: một số trang mạng ghi tên khoa học của tùng bồng lai là Podocarpus macrophyllus - thật ra đó là cây tùng la hán, lá dẹt dài, hoàn toàn khác. Ở chợ cây, tên “tùng bồng lai” đôi khi cũng được dùng cho vài giống bách xù lá kim khác có dáng tương tự; cách chăm sóc của chúng gần như giống nhau.

Đặc điểm của cây tùng bồng lai

Tùng bồng lai là cây bụi thân gỗ sống lâu năm. Ngoài vườn cây mọc bò lan sát đất, chỉ cao khoảng 20-30 cm (đôi khi 50 cm) nhưng có thể lan rộng 2-4 m, các cành đan vào nhau thành một tấm thảm dày. Trồng chậu, người ta tỉa và uốn cho cây đứng dáng, cao khoảng 30-80 cm. Khi còn non, thân và cành khá mềm nên dễ uốn thành nhiều dáng bonsai khác nhau. Họ bách xù có nhiều cây sống hàng trăm năm, vì vậy tùng còn tượng trưng cho sự trường thọ.

Lá tùng bồng lai là lá kim nhỏ, dài chỉ khoảng 6-8 mm, đầu nhọn, cứng, mọc thành vòng 3 lá quanh cành, mặt trong có 2 vệt trắng nên cả tán nhìn xanh lục pha xám bạc. Lá mọc dày đặc nên nhìn xa trông như những đám mây xanh. Lá sống nhiều năm mới rụng, nên lúc nào cây cũng xanh tốt.

Tán lá kim nhỏ, dày như thảm của Juniperus procumbens ‘Nana’ - Ảnh: Salicyna, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Là cây hạt trần nên tùng bồng lai không có hoa. Cây đực, cây cái riêng biệt: cây cái cho “quả” là những nón tròn nhỏ (8-9 mm) màu nâu đen phủ phấn xanh trắng, khoảng 18 tháng mới chín. Trồng chậu ở Việt Nam hầu như không thấy ra nón.

Rễ cây mọc khỏe, bám chắc - ngoài tự nhiên cây mọc được trên sườn núi đá, ven biển nhiều gió, đất nghèo dinh dưỡng. Chính sức sống bền bỉ này khiến tùng được xem là biểu tượng của sự trường thọ.

Ngoài vườn, tùng bồng lai mọc bò lan thành thảm - Ảnh: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Lợi ích khi trồng cây tùng bồng lai

Tùng bồng lai thường được dùng để trang trí sân vườn, tiểu cảnh non bộ, hoặc đặt chậu nhỏ trên bàn làm việc, kệ tủ trong vài ngày, vài tuần rồi đưa ra ngoài nắng. Dáng cây gọn, lá xanh mịn tạo điểm nhấn giúp không gian thêm bắt mắt. Vò nhẹ lá sẽ thấy mùi nhựa thơm đặc trưng của họ bách, nhiều người thấy dễ chịu, thư thái.

Bạn có thể đọc ở đâu đó rằng cây “hút sóng điện từ” hay “đuổi muỗi rất tốt” - những điều này chưa có bằng chứng, nên hãy trồng tùng vì nó đẹp và ý nghĩa thôi nhé.

Ý nghĩa phong thủy của cây tùng bồng lai

Cây tùng đứng đầu bộ tứ quý Tùng - Cúc - Trúc - Mai, nên chắc hẳn mang ý nghĩa rất đẹp phải không nào ^^.

Tùng có dáng đẹp, màu xanh quanh năm, dù khí hậu khắc nghiệt vẫn sinh trưởng, không khuất phục trước thiên nhiên. Bởi vậy tùng đại diện cho người quân tử và những phẩm chất ngay thẳng, kiên cường. Cành và rễ chắc chắn, cây luôn đứng hiên ngang, nên tùng được xem là loại cây cao quý.

Tùng bồng lai còn mang ý nghĩa trường thọ, tài lộc và may mắn, được tin là giúp xua đi vận khí không tốt trong gia đình. Người ta quan niệm lá tùng càng xum xuê, xanh tốt thì sức khỏe và tài lộc càng dồi dào - vì thế cây được chuộng làm quà Tết, quà mừng thọ, khai trương.

Phương pháp nhân giống cây tùng bồng lai

Tùng bồng lai bán ngoài chợ là giống chọn lọc (‘Nana’), nên nhân giống bằng giâm cành hoặc chiết cành để cây con giữ đúng đặc điểm. Gieo hạt rất lâu, cây con không giống mẹ, hầu như không ai làm. Cây cũng không đẻ cây con quanh gốc như các cây dạng bụi khác, nên không tách bụi được.

Giâm cành

1. Chọn cành bánh tẻ khỏe, dài khoảng 10-15 cm, tốt nhất là cắt có “gót” (kèm một mẩu vỏ cành mẹ).
2. Tuốt bỏ lá ở 1/3 phía dưới cành, chấm gốc vào thuốc kích rễ.
3. Cắm vào giá thể sạch, thoát nước như cát, đá perlite trộn xơ dừa; giữ ẩm, để nơi sáng nhẹ, râm mát.
4. Cành giâm bách xù ra rễ chậm, thường mất 1,5-3 tháng. Khi cành bật đọt mới, rễ đủ khỏe thì chuyển ra chậu.

Chiết cành

1. Chuẩn bị hỗn hợp đất mùn trộn xơ dừa, trấu hun, thêm ít nước để đất ẩm.
2. Chọn cành khỏe mạnh, tươi tốt, không sâu bệnh, có chồi và lá phát triển tốt. Nên chọn vị trí chiết gần nách cành.
3. Khoanh bỏ một đoạn vỏ ở vị trí đã chọn, làm nhẹ tay bằng dao sắc, sạch để không làm tổn thương phần gỗ.
4. Đắp hỗn hợp đất ẩm phủ kín vết khoanh, bọc nilon quanh và cố định hai đầu bầu chiết; có thể chọc vài lỗ nhỏ trên nilon để bầu không đọng nước.
5. Khi rễ con mọc kín bầu thì cắt cành chiết đem trồng, giữ nguyên bầu đất.

Cách chăm sóc cây tùng bồng lai

Cây khá dễ tính khi trồng ngoài trời: trồng ngoài vườn gần như không phải chăm nhiều. Điều quan trọng nhất cần nhớ: tùng bồng lai là cây ưa nắng, không phải cây trong nhà. Chậu để bàn làm việc, văn phòng chỉ nên để trong nhà vài ngày đến 1 tuần, rồi đưa ra ngoài nắng một thời gian cho cây hồi lại; nếu để trong phòng thiếu sáng lâu, lá sẽ vàng úa, rụng dần từ trong ra.

Ánh sáng

Đặt cây ở nơi nhiều nắng, ít nhất khoảng 4-6 giờ nắng mỗi ngày: ban công, sân thượng, bậu cửa sổ hướng nắng. Đủ nắng cây chắc khỏe, lá xanh mướt, tán dày. Nắng gắt giữa trưa mùa hè ở miền Nam có thể che bớt. Thiếu sáng, cây vẫn sống một thời gian nhưng tán thưa, lá xỉn và yếu dần.

Nhiệt độ

Nhiệt độ thích hợp khoảng 18-30°C. Cây chịu lạnh tốt (vốn là cây xứ ôn đới), nhưng nắng nóng gay gắt trên khoảng 38-40°C kéo dài dễ làm cháy lá - những ngày đó nên che bớt nắng, phun sương làm mát.

Nước tưới

Tùng bồng lai chịu hạn khá nhưng rất sợ úng. Tưới khi lớp đất mặt đã khô, thường khoảng 2-3 lần mỗi tuần khi trời nắng, 1-2 lần mỗi tuần khi trời mát, giảm hẳn vào mùa mưa. Chậu phải thoát nước tốt, không để đĩa lót đọng nước. Ngày nắng nóng có thể phun sương nhẹ lên lá vào sáng sớm hoặc chiều mát.

Phân bón

Bón ít và loãng: khoảng 1 tháng một lần trong mùa sinh trưởng (xuân - thu), dùng phân hữu cơ hoai mục, phân trùn quế, phân vi sinh, hoặc phân tan chậm cho cây cảnh. Không bón nhiều đạm - cây ra nhiều đọt non mềm, khó giữ dáng. Không bón khi cây vừa thay chậu hoặc đang yếu.

Cắt tỉa

Ngắt bớt đọt non bằng tay (hoặc kéo nhỏ) để tán dày, gọn; cắt bỏ cành khô, cành vàng ở phía trong tán cho thoáng, tránh nấm. Hạn chế cắt vào phần cành già không còn lá, vì bách xù rất khó bật mầm lại từ gỗ già. Đeo găng khi cắt tỉa vì lá kim nhọn dễ gây ngứa da.

Trên đây là những thông tin cơ bản, cũng như hướng dẫn cách trồng và chăm sóc cây tùng bồng lai. Chúc bạn sớm trồng thành công và sở hữu cho mình chậu tùng bồng lai như ý! Nếu thích các loại tùng chưng Tết, bạn có thể xem thêm tùng la hán và cây tùng thơm.

Gợi ý đọc thêm

• Cây tùng thơm: nguồn gốc California, lá thơm mùi chanh, ý nghĩa, cách giâm cành, trồng chậu.
• Tùng la hán: đặc điểm lá, nón, quả, vì sao gọi la hán, ý nghĩa phong thủy, độc tính.
• Xương rồng bát tiên: không phải xương rồng mà họ Thầu dầu, đặc điểm, mủ độc, ý nghĩa phong thủy.
• Trúc nhật: không phải tre trúc; đặc điểm lá xanh, lá đốm, hoa, quả, độc tính.