Phong lá đỏ (Acer): các loại phong, cách trồng ở Việt Nam

Cái tên “phong lá đỏ” dễ gây nhầm vì cây bán ở Việt Nam có thể thuộc nhiều loài khác nhau, thường là phong Nhật hơn là phong đỏ Bắc Mỹ. Bài này phân biệt hai loài chính và đưa ra lưu ý khi trồng.

Hai loài hay được gọi là “phong lá đỏ”

Lá phong Nhật xẻ thùy chân vịt, chuyển đỏ cam vào thu - Ảnh: Sten Porse, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Phong đỏ Bắc Mỹ (Acer rubrum)

Theo Wikipedia, Acer rubrum (red maple, swamp maple, soft maple) là loài cây gỗ phổ biến ở đông Bắc Mỹ, phân bố từ đông nam Manitoba đến Newfoundland, nam đến Florida và tây nam đến đông Texas. Cây cao trung bình 27-38 m, lá mọc đối, rộng khoảng 5-10 cm, có 3-5 thuỳ chân vịt mép răng cưa. Hoa, cuống lá, cành non và quả đều đỏ ở các mức khác nhau; hoa nở từ cuối đông đến đầu xuân, quả là hai quả cánh (samara) chín từ tháng 4 đến đầu tháng 6. Cây thường được dùng làm cây bóng mát nhờ lá thu đỏ đẹp.

Phong Nhật (Acer palmatum)

Theo Wikipedia, Acer palmatum (Japanese maple, palmate maple) bản địa Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, đông Mông Cổ và viễn đông Nga. Cây thường là cây bụi hoặc cây gỗ nhỏ rụng lá cao 6-10 m, mọc ở tầng dưới của rừng râm. Loài này có hàng nghìn giống đặt tên với đủ hình dạng, màu lá và kích thước (từ khoảng 0,5 đến 25 m), và là loài được ưa chuộng làm bonsai và cây cảnh sân vườn. Cây đã được trồng ở Nhật hàng thế kỷ và ở các vùng ôn đới khác từ thế kỷ 19.

Hai loài này không giống nhau về dáng và kích thước. Nếu bạn mua một cây “phong lá đỏ”, hãy hỏi người bán về loài/giống cụ thể.

Trồng ở Việt Nam

Phong là cây vùng ôn đới, quen mùa đông lạnh nên ở nơi nóng ẩm cây khó phát triển và lá khó chuyển màu đỏ. Vì vậy trồng ngoài trời chủ yếu ở nơi khí hậu mát như các vùng núi cao.

• Ánh sáng: thích nắng nhẹ hoặc bóng râm một phần, cây non nên che nắng gắt; cây thường mọc dưới tán rừng ở quê hương.
• Nhiệt độ: ưa khí hậu mát; chịu nóng kém.
• Đất: tơi xốp, giàu mùn, hơi chua, thoát nước tốt.
• Nước: giữ đất ẩm vừa phải, tránh úng; mùa khô nên phủ gốc để giữ ẩm.
• Nhân giống: cây cảnh thường được ghép từ giống đặt tên; trồng từ hạt thì cây con có thể khác cây mẹ về lá, màu và dáng (Wikipedia ghi ngay cả trong tự nhiên phong Nhật đã có nhiều biến dị).
• Sâu bệnh: theo dõi rệp, sên, ốc sên và nấm khi quá ẩm; giữ vườn thoáng, vệ sinh dụng cụ cắt tỉa.

Công dụng và an toàn

Phong lá đỏ chủ yếu được trồng làm cảnh. Theo Wikipedia, gỗ phong đỏ chất lượng trung bình đến cao và nhựa có thể dùng làm si-rô phong ở quy mô nhỏ; cành và lá phong Nhật được dùng trong y học cổ truyền Trung Hoa, và lá phong Nhật còn có món tempura lá (momiji tempura) ở Nhật.

Thông tin chỉ để tham khảo, không thay lời khuyên của bác sĩ.

Lưu ý: theo ASPCA, lá phong đỏ (Acer rubrum) độc với ngựa (đặc biệt lá héo, khô); không độc với chó và mèo.

Gợi ý đọc thêm

• Hoa mộc lan: tên gọi, nguồn gốc châu Á và châu Mỹ, các loài thường gặp (mộc lan tím.
• Hoa tường vi: nguồn gốc châu Á, đặc điểm, phân biệt hồng tường vi, giâm cành.
• Bàng Đài Loan: nguồn gốc Madagascar, đặc điểm, phân biệt với cây bàng.
• Cây đầu lân: nguồn gốc, đặc điểm, cách phân biệt ba loài hay bị nhầm ở chùa chiền.