Lan Mokara: đặc điểm, cách trồng, nhân giống và chăm sóc

Lan Mokara - Bạn đã từng nghe qua tên gọi này? Lần đầu nghe đến tên của loài hoa này mình ấn tượng lắm, bởi cái tên toát lên sự sang trọng, lộng lẫy. Đi cùng với cái tên đẹp đẽ đó, vẻ đẹp của lan Mokara cũng không hề kém cạnh: rực rỡ, sáng bừng cả không gian. Mình tin chắc là ai đã từng nhìn thấy loài lan này sẽ không thể quên được vẻ đẹp sáng ngời của chúng <3.

Tên gọi và nguồn gốc của lan Mokara

Lan Mokara không có ngoài tự nhiên: đây là chi lai nhân tạo được tạo ra ở Singapore bằng cách lai ba chi lan Arachnis, Ascocentrum và Vanda - nên tên khoa học có dấu “×” phía trước. Từ Singapore, Mokara được trồng rộng khắp các nước nhiệt đới châu Á, nhiều nhất ở Thái Lan, Singapore, Malaysia, và cả ở Hawaii (Mỹ). Ở Việt Nam, Mokara được trồng nhiều ở các tỉnh phía Nam (TP.HCM và vùng lân cận) làm hoa cắt cành.

Từ ba “cha mẹ”, Mokara thừa hưởng thân cao khỏe và cành hoa dài của lan bò cạp, màu sắc rực rỡ của hỏa hoàng và hoa to, bền của vanda.

Đặc điểm của hoa lan Mokara

Lan Mokara là dòng lan đơn thân (thân mọc thẳng lên từ một ngọn), không có giả hành, và có kích thước khá lớn trong thế giới lan. Thông thường cây cao khoảng 50 cm-1 m, có cây cao tới 2 m. Thân cây chắc khỏe, dù nhiều hoa lá vẫn đứng vững, trông rất cứng cáp.

Lá Mokara màu xanh, dày, dài khoảng 20-40 cm, mọc thành hai hàng so le đều đặn từ gốc đến ngọn. Là lan biểu sinh (ngoài tự nhiên bám trên cây, đá), Mokara có rất nhiều rễ khí sinh to, trắng xám, mọc ra dọc thân và buông thõng ngoài không khí - rễ hút ẩm từ không khí và cần thoáng khí, nên Mokara không trồng trong đất như cây thường.

Hoa Mokara khá rực rỡ, cánh dày, bền và cây cho hoa rất sai. Mỗi cành hoa dài trung bình khoảng 25-50 cm, có cành hơn 70 cm, hoa mọc dày khắp cành. Cắt cành cắm bình, hoa Mokara có thể tươi 2-3 tuần.

Mokara cao, cành hoa dài, hoa mọc dày - Ảnh: Ramon FVelasquez, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Phải nói Mokara là một trong những giống lan đa dạng màu sắc bậc nhất: trắng, tím, hồng, đỏ, cam, vàng… Có giống một màu, có giống cánh lốm đốm hoặc có vân lạ mắt. Nếu chăm sóc tốt, đủ nắng và dinh dưỡng, Mokara có thể ra hoa nhiều đợt quanh năm.

Mokara hồng tím lốm đốm - Ảnh: Deoxyribose12, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Vẻ đẹp và ý nghĩa của lan Mokara

Lan Mokara mang vẻ đẹp rực rỡ làm sáng bừng cả không gian. Cây to nên hợp trồng ở sân vườn, đại sảnh, khách sạn, nhà hàng; cành hoa dài, bền nên rất được chuộng cắm bình, kết lẵng hoa. Mokara cũng là món quà ý nghĩa cho đối tác, người thân trong những dịp quan trọng, nhất là khai trương - như lời chúc thành công, thịnh vượng. Dịp Tết, những chậu Mokara vàng, cam rực rỡ được nhiều nhà chọn chưng bên cạnh địa lan và lan hồ điệp.

Phương pháp nhân giống lan Mokara

Lan Mokara thường được nhân giống bằng cách cắt hom ngọn (tách ngọn) - cắt phần ngọn đã có rễ của cây mẹ đem trồng riêng, phần gốc còn lại sẽ đâm chồi mới.

1. Chọn cây mẹ 1-2 năm tuổi trở lên, cao trên khoảng 1 m, xanh tốt, cứng cáp, không sâu bệnh, bộ rễ khỏe.
2. Cắt đoạn ngọn dài khoảng 25-50 cm, trên hom phải có ít nhất 1 rễ, tốt nhất là 2-4 tầng rễ. Dùng dao, kéo sắc đã khử trùng.
3. Bôi thuốc trị nấm hoặc vôi lên vết cắt ở cả hom và cây mẹ để tránh nấm, thối.
4. Trồng hom vào giá thể, cố định chắc, đặt nơi thoáng mát, có lưới che. Có thể phun thuốc kích rễ, vitamin B1 theo liều trên nhãn để hom nhanh ra rễ mới.

Khoảng 1 tháng trước khi cắt hom, nhà vườn thường bón phân nhiều lân, kali để cây mẹ cứng cáp, ra rễ tốt và ít bị nấm bệnh xâm nhập khi cắt.

Chỉ khoảng 3-4 tuần sau, cây mẹ sẽ nảy chồi lại; khoảng 3-6 tháng sau chồi con phát triển đủ lớn để tiếp tục tách nhân giống. Có nhiều bạn nghĩ cắt hom sẽ làm hại cây mẹ, nhưng không phải đâu nhé: để chồi con trên cây mẹ quá lâu mới làm mất sức cây mẹ, cây sẽ không đủ sức cho sai hoa. Khi chồi con đủ điều kiện thì cứ tách nhân giống bình thường.

Phương pháp trồng lan Mokara

Để cây phát triển tốt thì yếu tố quan trọng cần đầu tư là giá thể - phải thật thoáng, thoát nước nhanh nhưng vẫn giữ được chút ẩm cho rễ. Mokara có thể trồng chậu hoặc ghép lên gỗ; vì cây cao lớn nên trồng chậu tiện hơn.

Trồng chậu

• Chọn chậu nhựa hoặc chậu đất nung có nhiều lỗ thoát nước, cỡ vừa với cây; chậu dạng rổ (nhiều khe) là tốt nhất.
• Giá thể: than củi cục vừa, gạch vụn, vỏ dừa chặt miếng, có thể thêm ít vỏ đậu phộng phủ mặt giữ ẩm. Không dùng đất trồng - đất bí làm rễ lan thối.
• Xếp một lớp than, gạch to dưới đáy, đặt cây vào giữa, cho thêm giá thể quanh gốc, buộc cây vào cọc cho đứng vững. Để rễ khí sinh tự do bò ra ngoài.

Ghép lên gỗ

Chọn những khúc gỗ lâu năm, đã khô, không có nhựa độc, như gỗ cây vú sữa, nhãn, xoài hoặc gỗ lũa. Dùng xơ dừa ốp quanh gốc lan, đặt áp vào gỗ rồi dùng dây kẽm buộc chặt cho cây không lung lay. Xơ dừa giúp giữ ẩm và để rễ bám vào gỗ tốt hơn. Treo cây ở nơi thoáng, sáng và tưới thường xuyên cho rễ đủ ẩm.

Lan Mokara vàng - Ảnh: Drew Avery, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Lưu ý khi chăm sóc lan Mokara

Ánh sáng và nhiệt độ

Mokara thừa hưởng tính ưa sáng mạnh của lan bò cạp và vanda: càng đủ sáng càng ra nhiều hoa, thiếu sáng cây vươn yếu, ít hoa. Cây hợp với nhiệt độ ấm, khoảng 22-30°C, chịu được nóng của miền Nam. Mùa hè nắng gắt nên che lưới (khoảng 30-50%) để tránh cháy lá. Ở miền Bắc, mùa đông rét dưới khoảng 15°C cần che chắn gió lạnh, giảm tưới.

Nước tưới

Mokara có nhu cầu nước khá cao vì rễ khí sinh nhanh khô. Dùng nước sạch, không mặn, không phèn, pH khoảng 5,5-6,5. Mùa nắng nóng có thể tưới 2 lần mỗi ngày vào sáng sớm và chiều mát (tưới đẫm cả rễ), mùa mưa, mùa lạnh giảm bớt. Tránh tưới buổi trưa nắng gắt và tránh để nước đọng ở nách lá, ngọn cây qua đêm - dễ thối ngọn.

Phân bón

Mokara là loài lan “ăn khỏe”. Bón định kỳ khoảng mỗi tuần một lần bằng phân bón lá dành cho lan pha loãng theo liều trên bao bì: giai đoạn cây lớn dùng phân nhiều đạm, giai đoạn sắp ra hoa dùng phân nhiều lân, kali để hoa nhiều, màu đẹp. Có thể bổ sung phân hữu cơ hoai mục, phân tan chậm đặt trên mặt giá thể.

Kích hoa nở đúng Tết

Muốn Mokara nở dịp Tết, khoảng 2-3 tháng trước Tết nhà vườn chuyển sang bón phân nhiều lân, kali, tăng ánh sáng cho cây. Thời gian từ lúc nhú ngồng đến khi hoa nở thường khoảng 1-2 tháng tùy giống và thời tiết.

Sâu bệnh hại

Bệnh hay gặp nhất ở Mokara là đốm đen trên lá do nấm gây ra; để lâu lá sẽ vàng rồi rụng, cây suy yếu. Cắt bỏ lá bệnh, giữ vườn thông thoáng, không tưới lá vào chiều tối. Khi bệnh mới chớm có thể phun thuốc trừ nấm gốc đồng hoặc mancozeb theo đúng liều trên nhãn. Ngoài ra lan còn hay bị thối nhũn, rệp, bọ trĩ, ốc sên cắn rễ non - kiểm tra cây thường xuyên để xử lý sớm.

Trên đây là những thông tin quan trọng về loài hoa rực rỡ - lan Mokara. Hy vọng bạn sẽ trồng được những chậu lan Mokara sai hoa và rực rỡ quanh năm nhé!

Gợi ý đọc thêm

• Lan báo hỷ: phong lan có hoa mọc một phía thân, nguồn gốc Đông Nam Á, ý nghĩa, tách bụi.
• Lan trầm: nguồn gốc Himalaya - Đông Dương, đặc điểm, cách ghép gỗ, tách keiki.
• Địa lan: đặc điểm, các loại địa lan chơi Tết, ý nghĩa, cách trồng, giá thể, tưới.
• Lan dendro: các nhóm phổ biến, ý nghĩa, cách trồng chậu, ghép gỗ.