Lan hoàng hậu (Grammatophyllum): đặc điểm, trồng, chăm sóc

Lan hoàng hậu nhẹ nhàng, hài hòa, màu hoa tệp với màu lá nên vẻ đẹp kiêu sa mà ẩn mình. Bài này mình gom đặc điểm, ý nghĩa và cách trồng, chăm sóc để bạn tham khảo nhé!

Tên gọi và nguồn gốc của lan hoàng hậu

Nhiều trang tiếng Việt ghi tên khoa học là Grammatophyllum scriptum và nguồn gốc “từ Brazil”. Điều này không đúng: chi Grammatophyllum là nhóm lan Đông Nam Á, không có ở Brazil. Theo Wikipedia:

Lan hoàng hậu mọc bám trên chạc cây lớn - Ảnh: Samuel Lee, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

• G. speciosum (giant orchid, tiger orchid, queen of the orchids) bản địa Lào, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam, Borneo, Indonesia (Sumatra, Java, Sulawesi) và Malaysia; còn được ghi nhận ở Philippines, New Guinea, quần đảo Solomon.
• G. scriptum bản địa Đông Nam Á, thường gặp ở vùng thấp ven biển (từ mực nước biển đến khoảng 100 m). Ở Philippines gọi là “tawatawa”. Hoa rộng tới khoảng 4,5 cm, màu xanh có đốm nâu sẫm, thành chùm tới 150 hoa; do cây rất lớn nên hiếm khi được trồng ngoài vườn thực vật.

Tên “lan hoàng hậu” ở Việt Nam có thể dùng cho cả hai loài, nên hãy hỏi tên khoa học khi mua. Như mọi loài lan hoang dã, buôn bán lan rừng bị kiểm soát theo công ước CITES; hãy mua cây nhân tạo ở nhà vườn.

Đặc điểm của lan hoàng hậu

• Kích thước: theo Wikipedia, G. speciosum mọc bám cây (đôi khi bám đá), tạo bụi rễ ngoạn mục; giả hành hình trụ có thể dài tới 2,5 m, và cả bụi có thể nặng từ vài trăm kg đến hơn một tấn. Một bụi được thu thập ở Penang năm 1893 từng mang hơn 2.000 hoa cùng lúc. Vì vậy, nhiều trang tiếng Việt nói mỗi bụi cao 0,5-1 m chỉ đúng với cây nhỏ trồng chậu.
• Hoa: G. speciosum có hoa rộng, màu vàng và nâu mahogany; G. scriptum hoa nhỏ hơn, xanh với đốm nâu. Chùm hoa dài, có thể mang hàng trăm hoa.
• Rễ: bộ rễ dày, tạo thành bó rễ lớn.

Hoa lan hoàng hậu vàng xanh, đốm nâu đỏ như da hổ - Ảnh: Brutusaurus, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa của lan hoàng hậu

Tên “hoàng hậu” gợi sự sang trọng, cao quý, kiêu sa nên theo quan niệm dân gian, trồng lan hoàng hậu tượng trưng cho gia chủ có phong thái đài các. Đây là ý nghĩa văn hóa, không phải điều khoa học chứng minh.

Cách chọn giống và trồng lan hoàng hậu

• Chọn cây: cây khỏe, rễ tốt, thân mập, không sâu bệnh, mua từ nhà vườn uy tín.
• Xử lý trước khi trồng: cắt rễ hư, rửa sạch, để ráo. Nếu dùng thuốc ngâm cây, làm đúng hướng dẫn trên nhãn sản phẩm.
• Giá thể: thoáng và thoát nước tốt - than, xơ dừa, tro trấu, thân bèo khô. Rải giá thể vào khoảng 1/3 chậu, đặt cây ngay ngắn rồi thêm giá thể; sau khi trồng nên để cây ổn định ít ngày trước khi tưới nhiều.
• Chậu: do cây rất lớn và rễ dày, nên chọn chậu rộng, có nhiều lỗ thoát nước.

Chăm sóc lan hoàng hậu

• Ánh sáng: cây hợp bóng râm nhẹ hoặc ánh sáng dịu, dưới tán cây hoặc lưới che; nếu lá vàng thì giảm bớt ánh sáng.
• Nhiệt độ: ưa ấm, chịu lạnh kém.
• Độ ẩm và nước: bộ rễ dày nên cây cần độ ẩm cao; tưới nhẹ bằng bình phun sương, đều từ gốc đến ngọn, vào sáng sớm hoặc chiều tối.
• Phân bón: dùng phân dành cho lan, pha loãng đúng liều trên bao bì.
• Khi cây lâu không ra hoa: hãy kiểm tra ánh sáng, tuổi cây và dinh dưỡng.
• Sâu bệnh: rệp sáp, nhện chích hút hay gặp; ngắt bỏ lá bệnh, kiểm tra thường xuyên.

Lỗi thường gặp

• Lá vàng: nắng quá gắt hoặc úng nước.
• Cây còi cọc: quá lạnh hoặc thiếu dinh dưỡng.
• Không ra hoa: cây chưa đủ lớn hoặc thiếu sáng.

Gợi ý đọc thêm

• Lan giả hạc: hoa tím lớn thơm mùi mâm xôi, nguồn gốc Đông Nam Á, các dạng thường gặp.
• Lan giáng hương: đặc điểm phong lan đơn thân hoa thơm, các loài thường gặp.
• Lan Mokara: đặc điểm, màu hoa, cách cắt hom nhân giống, giá thể trồng chậu và gỗ, tưới.
• Lan phi điệp tím: đặc điểm, giá thể, ghép gỗ hoặc trồng chậu, tách giả hành, tưới nước.