Lan giáng hương (Aerides): các loài, trồng, chăm sóc
Chi Aerides (A. odorata, A. rosea, A. multiflora, A. falcata, A. houlletiana...) · Fox brush orchids, cat's-tail orchids
LưuLan giáng hương là tên gọi chung ở Việt Nam cho các phong lan thuộc chi Aerides (họ Lan - Orchidaceae): phong lan đơn thân, sống bám cây, lá dày cứng, ra những chùm hoa rủ, hoa sáp, thơm và bền. Tên chi Aerides nghĩa là “cây không khí” (air-plant), tiếng Anh gọi chung là fox brush orchids hay cat’s-tail orchids. Cả chi dễ trồng hơn nhiều lan khác nên thường được chơi trong rổ treo hoặc ghép gỗ.
Thông tin nhanh về lan giáng hương
- Tên khoa học
- Chi Aerides (A. odorata, A. rosea, A. multiflora, A. falcata, A. houlletiana...)
- Tên gọi khác
- giáng xuân, quế lan hương, giáng thu, sóc lào
- Tên tiếng Anh
- Fox brush orchids, cat's-tail orchids
- Họ
- Lan (Orchidaceae)
- Nguồn gốc
- Vùng thấp ấm của châu Á nhiệt đới, từ Ấn Độ, Nepal, nam Trung Quốc qua Đông Nam Á đến Philippines và New Guinea
- Loại cây
- Phong lan đơn thân (không có giả hành), sống bám cây, lá dày hóa cứng, chịu hạn; thân dạng leo
- Mùa hoa
- Theo Wikipedia: khoảng tháng 6-7 (tùy loài); hoa bền, thơm
- Màu hoa
- Chùm hoa rủ, sáp, thơm; thường trắng viền tím hoặc hồng, một số loài vàng
- Ánh sáng
- Nhiều sáng; chịu được nắng nếu có lưới che
- Tưới nước
- Thoát nhanh; rễ khí sinh
- Đất trồng
- Rổ treo, giỏ gỗ, rêu, vỏ thông, than
- Nhân giống
- Chủ yếu mua cây giống nhân tạo; tách cây con (hiếm)
- Độ khó
- Dễ đến trung bình
- Ý nghĩa
- Theo quan niệm dân gian: hương thơm, dịu dàng, bền bỉ
- Độc tính
- Chưa có dữ liệu độc tính từ ASPCA cho chi này
Nội dung bài viết
Giáng hương là một trong những nhóm lan có nhiều loài nhất, sắc hoa rực rỡ, hương dịu nhẹ. Bài này mình gom đặc điểm, các loài thường gặp và cách trồng, chăm sóc để bạn tham khảo nhé!
Tên gọi và nguồn gốc của lan giáng hương
Theo Wikipedia, chi Aerides gồm các phong lan nhiệt đới sống chủ yếu ở vùng thấp ấm của châu Á, từ Ấn Độ, Nepal, nam Trung Quốc qua Đông Nam Á, Philippines đến New Guinea. Loài chuẩn của chi là Aerides odorata do Loureiro mô tả năm 1790. Phần lớn các loài là phong lan đơn thân (monopodial, không có giả hành), mọc thành thân dạng leo và có thể lớn nhanh.
Giáng hương mọc bám thân cây trong rừng ở Thái Lan - Ảnh: Len Worthington, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons
Các loài giáng hương thường gặp
Nhiều trang tiếng Việt nêu 8 “dòng”; mình đối chiếu tên khoa học với GBIF. Tên tiếng Việt cho từng loài không thống nhất giữa các nguồn (ví dụ “giáng xuân” còn được dùng cho A. rosea ở bài lan đuôi cáo), nên bạn hãy dựa vào tên khoa học khi mua:
Chùm hoa giáng hương thơm (Aerides odorata) - Ảnh: Scott Zona from Miami, Florida, USA, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
| Tên khoa học | Ghi chú |
|---|---|
| Aerides odorata | Loài chuẩn của chi; thường gọi quế lan hương; hoa trắng viền tím |
| Aerides rosea | Đuôi cáo; xem bài lan đuôi cáo |
| Aerides multiflora | Hoa nhỏ nhiều, dày trên chùm, sắc hồng |
| Aerides falcata | Một loài thường gọi giáng hương quế |
| Aerides houlletiana | Một loài thường gọi giáng hương quế nâu |
| Aerides crassifolia | Tên theo nhiều trang tiếng Việt là “giáng xuân” |
| Aerides rubescens | Tên theo nhiều trang tiếng Việt là “giáng thu” |
Lưu ý: cây hay được gọi là “giáng hương môi quạt” (Aerides flabellata) hiện được GBIF xếp vào chi khác, là Vanda flabellata.
Đặc điểm chung của lan giáng hương
- Dạng cây: theo Wikipedia, là phong lan đơn thân, không có giả hành; lá dày, hóa cứng như da, chịu hạn.
- Hoa: chùm hoa rủ, nhiều hoa sáp, thơm, rất bền; màu thường là trắng viền tím hoặc hồng, một số loài hoa tím, hồng hoặc vàng. Hoa có cựa hướng về phía trước.
- Mùa hoa: Wikipedia ghi nhận ra hoa khoảng tháng 6-7 ở nhiều loài; thực tế thay đổi theo loài và vùng.
Ý nghĩa của lan giáng hương
Hoa thơm dịu, rực rỡ và bền nên theo quan niệm dân gian giáng hương tượng trưng cho sự dịu dàng, bền bỉ và điềm lành. Đây là ý nghĩa văn hóa, không phải điều khoa học chứng minh.
Cách trồng lan giáng hương
Vì là lan đơn thân nên khó tự nhân giống ở nhà; cách thuận tiện nhất là mua cây giống nhân tạo ở nhà vườn (không mua cây lấy từ rừng; lan hoang dã được kiểm soát theo CITES). Chọn cây khỏe, rễ tốt.
Theo Wikipedia, giáng hương có thể trồng trong rổ treo, giỏ gỗ tếch hoặc giỏ lưới để rễ vươn ra không khí; giá thể thoát nước tốt như xơ dương xỉ cây, vỏ thông, rêu.
- Chuẩn bị: rửa sạch thân, rễ; cắt rễ già, rễ hư, giữ rễ khỏe; để ráo trước khi trồng.
- Trồng chậu: dùng chậu đất nung có nhiều lỗ; giá thể thoáng như gỗ vụn, than, xơ dừa; đặt gốc sát đáy chậu và uốn nhẹ rễ dài quanh thành chậu.
- Ghép gỗ: chọn gỗ lũa hoặc gỗ cây ăn quả có vỏ xốp (nhãn, vú sữa…), cố định rễ chắc chắn.
Chăm sóc lan giáng hương
- Ánh sáng: theo Wikipedia, phần lớn loài cần nhiều ánh sáng; ở nơi nắng gắt nên dùng lưới che.
- Nước: cây chịu hạn tốt nhờ lá dày nhưng cần được tưới đều và giá thể thoát nhanh; tưới nhẹ bằng bình phun sương.
- Phân bón: dùng phân dành cho lan, pha loãng đúng hướng dẫn trên bao bì; tần suất bón theo mùa sinh trưởng.
- Nhiệt độ: theo Wikipedia, nhu cầu nhiệt độ thay đổi từ mát đến ấm tùy loài.
Lỗi thường gặp
- Không ra hoa: thiếu sáng hoặc cây chưa trưởng thành.
- Rụng lá gốc, rễ thối: giá thể đọng nước.
- Cháy lá: nắng gắt trực tiếp.
Gợi ý đọc thêm
- Lan đuôi cáo: phong lan chùm hoa rủ như đuôi cáo, nguồn gốc châu Á.
- Lan dendro: các nhóm phổ biến, ý nghĩa, cách trồng chậu, ghép gỗ.
- Lan giả hạc: hoa tím lớn thơm mùi mâm xôi, nguồn gốc Đông Nam Á, các dạng thường gặp.
- Lan hoàng hậu: loài lan khổng lồ nguồn gốc Đông Nam Á, đặc điểm, ý nghĩa, chọn giống.
