Cây kim ngân lượng: ý nghĩa phong thủy, cách trồng, chăm sóc

Tên gọi và nguồn gốc của cây kim ngân lượng

Kim ngân lượng là loài cây có vô vàn tên gọi. Tên trong sách thực vật tiếng Việt là trọng đũa hay cơm nguội răng; còn khi trồng làm cảnh, người ta gọi là kim ngân lượng, châu sa kim, bách lượng kim, đại la tán… Tên khoa học là Ardisia crenata, thuộc chi Cơm nguội (Ardisia), phân họ Xay (Myrsinoideae) của họ Anh thảo (Primulaceae). Tiếng Anh gọi cây là coral ardisia (ardisia san hô), Christmas berry hay coralberry - vì những chùm quả đỏ chín đúng dịp cuối năm.

Thú vị là người Nhật gọi cây là manryō (万両, “vạn lượng”) và cũng chưng cây dịp năm mới để cầu tài lộc - cùng một ý với cái tên kim ngân lượng của mình.

Kim ngân lượng có nguồn gốc ở Đông Á và Đông Nam Á, trải từ Ấn Độ, Trung Quốc tới Nhật Bản, Hàn Quốc, và có mọc hoang ở Việt Nam. Ngoài vùng bản địa, cây được mang đi trồng làm cảnh khắp nơi và ở một số nơi đã thành cây xâm lấn: ở Florida (Mỹ), kim ngân lượng thoát ra rừng từ năm 1982, mọc dày lấn át cây bản địa nhờ hạt nảy mầm được cả dưới tán rừng rậm.

Kim ngân lượng mọc dưới tán cây trong vườn Viện Nghiên cứu Thiên nhiên ở Tokyo, Nhật Bản - Ảnh: Qwert1234, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Đặc điểm của cây kim ngân lượng

Kim ngân lượng là cây bụi nhỏ, thân gỗ, sống nhiều năm và xanh tươi quanh năm. Cây trồng chậu thường cao khoảng 20-60 cm; ngoài tự nhiên cao tới khoảng 1-1,5 m. Thân mọc thẳng đứng, thường chỉ có một thân, phần trên tỏa ra các cành ngang thành từng tầng - chính các tầng cành này mang hoa và quả.

Các tầng cành mang chùm quả đỏ - Ảnh: Forest and Kim Starr, CC BY 3.0 us, Wikimedia Commons

Lá kim ngân lượng dày, màu xanh đậm, mặt lá nhẵn bóng như phủ sáp. Lá hình bầu dục thuôn, nhọn dần về đầu, mọc so le trên cành. Mép lá lượn sóng thành những răng tròn, và ở các chỗ lõm của mép lá có những nốt sần nhỏ - đặc điểm để nhận ra loài này (tên crenata nghĩa là “có răng tròn”).

Mép lá lượn sóng, có nốt sần nhỏ ở chỗ lõm - Ảnh: Douglas Goldman, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Hoa kim ngân lượng nhỏ, màu trắng hoặc phớt hồng, có mùi thơm nhẹ, mọc thành chùm hình tán ở đầu các cành nhỏ. Mỗi bông có năm cánh nhọn, nhị vàng ở giữa. Hoa thường nở vào khoảng tháng 4-7; vì hoa nhỏ và chóng tàn nên chúng ta thường ít để ý tới hoa hơn quả.

Chùm hoa trắng nhỏ của kim ngân lượng - Ảnh: Daderot, CC0, Wikimedia Commons

Quả ắt hẳn là phần đặc biệt nhất của cây. Quả hình cầu, đường kính khoảng 6 mm, mỗi quả một hạt. Khi non quả màu xanh nhạt, chín chuyển đỏ tươi, tròn xoe, bóng như những viên bi, kết thành chùm treo lủng lẳng dưới tán lá. Quả chín từ khoảng mùa thu và đọng trên cây rất lâu, nhiều tháng liền - nên cây có quả đỏ đúng dịp Tết. Màu đỏ của quả nổi bật trên nền lá xanh trông rất bắt mắt.

Chùm quả chín đỏ, tròn bóng như bi - Ảnh: Chihiro H, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa của cây kim ngân lượng

Kim ngân lượng được xem là một trong những loài cây phong thủy mang nhiều ý nghĩa tích cực. Nghe tên “kim ngân lượng” - vàng, bạc, tiền lượng - là biết cây mang ý nghĩa sung túc, thịnh vượng và phát tài. Vì thế cây thường là lựa chọn hàng đầu khi muốn tặng cây phong thủy cho người thân, bạn bè, đặc biệt là dịp khai trương, kèm lời chúc làm ăn hồng phát. Quả đỏ tươi là màu của may mắn, cây sai quả quanh năm tượng trưng cho sự ấm no, sung túc của gia chủ.

Vào dịp Tết, người ta thường treo thêm nơ đỏ, đồng tiền vàng và bao lì xì lên cây cho thêm đẹp và thêm “lộc”. Cây còn được tin là xua đuổi điều tiêu cực, mang lại an lành trong công việc và cuộc sống. Chưng Tết, một chậu kim ngân lượng đặt cạnh cành hoa đào hay chậu cát tường trông rất rộn ràng.

Công dụng của cây kim ngân lượng

Kim ngân lượng là cây phong thủy rất được ưa chuộng để trồng trang trí trong nhà. Ngoài ý nghĩa đặc biệt, cây còn được chọn vì vẻ đẹp bắt mắt, tươi tắn: một chậu ở phòng khách hay phòng làm việc làm không gian rực rỡ hẳn lên. Cây lại chịu được ánh sáng yếu hơn nhiều loài cây cảnh khác, nên đặt gần cửa sổ trong nhà vẫn sống tốt. Trồng một chậu nhỏ ở góc bàn làm việc, nhìn màu xanh đỏ ấy cũng khiến mình thư giãn hơn hẳn.

Phương pháp nhân giống cây kim ngân lượng

Kim ngân lượng sai quả, nên cách nhân giống thông dụng nhất là gieo hạt. Sau mỗi mùa quả chín, bạn hái quả chín đỏ, bóc lấy hạt để gieo.

Về đất, nên chọn loại đất thông thoáng, giàu mùn và thoát nước tốt. Trước khi trồng có thể trộn thêm phân chuồng hoai mục, tro trấu, xơ dừa để hạt dễ nảy mầm và cây sinh trưởng tốt hơn. Chọn chậu có lỗ thoát nước ở đáy để tránh úng gây thối rễ.

Trước khi gieo có thể ngâm hạt trong nước ấm để hạt nhanh nảy mầm, rồi nhẹ nhàng gieo vào đất ẩm đã chuẩn bị (gieo cả quả không bóc cũng được). Đặt khay gieo ở chỗ thoáng mát, giữ đất luôn ẩm bằng cách phun sương nhẹ vào sáng sớm hoặc chiều mát. Hạt nảy mầm chậm - thường mất vài tuần tới hơn một tháng. Khi cây con cao khoảng 5-10 cm thì tách ra trồng vào chậu riêng để các cây không chen chúc nhau. Cây gieo từ hạt thường bắt đầu ra quả sau khoảng 2 năm.

Cây con kim ngân lượng vừa nảy mầm, còn dính vỏ hạt - Ảnh: Douglas Goldman, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cách chăm sóc cây kim ngân lượng

Ánh sáng

Ngoài tự nhiên kim ngân lượng mọc dưới tán rừng, nên cây ưa bóng bán phần, ánh sáng tán xạ nhẹ. Nắng gắt chiếu trực tiếp dễ làm cháy lá, cây còi cọc. Chỗ hợp để đặt chậu là phòng khách sáng, gần cửa sổ, hoặc ban công không có nắng gắt chiếu vào.

Chậu kim ngân lượng vừa có hoa vừa có quả - Ảnh: Yercaud-elango, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Nước tưới

Kim ngân lượng có nhu cầu nước trung bình và thích đất hơi ẩm. Không cần tưới theo lịch cứng: cứ khi mặt đất trong chậu se lại thì tưới - mùa nóng có thể mỗi ngày, mùa lạnh hay cây đặt trong nhà thì thưa hơn. Tưới nhẹ nhàng vào gốc để không làm rụng hoa, quả, và đừng để nước đọng dưới đáy chậu. Nếu dùng nước máy, có thể để nước qua đêm cho bay bớt mùi clo trước khi tưới.

Phân bón

Kim ngân lượng không cần nhiều phân. Đất trồng giàu mùn là cây đã phát triển tốt. Nếu muốn cây sai quả và quả đậm màu, trước mùa ra hoa bạn có thể bón dặm thêm một ít phân NPK hoặc phân tan chậm, liều lượng theo hướng dẫn trên bao bì.

Sâu bệnh

Kim ngân lượng khá ít sâu bệnh. Thỉnh thoảng lá có thể bị rệp hoặc nấm, nhất là khi cây đặt lâu ở chỗ thiếu sáng, bí gió. Lúc đó chỉ cần ngắt bỏ lá bị bệnh, lau sạch các lá còn lại và chuyển cây ra chỗ thoáng, sáng hơn. Cây trồng trong nhà nên được mang ra chỗ có nắng nhẹ buổi sáng một vài lần mỗi tuần.

Lưu ý an toàn

Ở Florida từng có ghi nhận nghi kim ngân lượng gây hại cho gia súc, nhưng đến nay chưa có kết luận khoa học cây có độc hay không. Để an toàn, đừng ăn quả và nên đặt chậu xa tầm với của trẻ nhỏ và thú cưng.

Trên đây là những thông tin cơ bản cũng như cách trồng và chăm sóc cây kim ngân lượng. Hy vọng bạn sẽ trồng thành công những chậu kim ngân lượng sai hoa, trĩu quả để mang lại may mắn cho cả gia đình nhé!

Một số hình ảnh khác của cây kim ngân lượng

Cây kim ngân lượng trĩu quả - Ảnh: Forest and Kim Starr, CC BY 3.0 us, Wikimedia Commons

Gợi ý đọc thêm

• Nhất mạt hương: đặc điểm lá thơm, hoa, ý nghĩa, công dụng, cách giâm cành, tưới nước.
• Cây phú quý: đặc điểm, các giống, ý nghĩa phong thủy, độc tính với chó mèo.
• Trúc nhật: không phải tre trúc; đặc điểm lá xanh, lá đốm, hoa, quả, độc tính.
• Cây vạn lộc: phân biệt với phú quý, đặc điểm, ý nghĩa phong thủy, độc tính, cách tách bụi.