Tử đinh hương (Syringa vulgaris): đặc điểm, cách trồng

Điều quan trọng cần biết đầu tiên: tử đinh hương (lilac) và đinh hương (gia vị, nụ khô của cây Syzygium aromaticum) là hai loài hoàn toàn khác nhau, dù tên tiếng Việt gần giống nhau.

Tên gọi: đừng nhầm với đinh hương

• Tử đinh hương là chi Syringa, ở đây là loài Syringa vulgaris (lilac), thuộc họ Ô liu (Oleaceae).
• Đinh hương (clove) là cây Syzygium aromaticum, thuộc họ Sim (Myrtaceae); nụ hoa khô của nó được dùng làm gia vị và lấy tinh dầu. Nó không phải tử đinh hương.

Vì hai loài khác nhau, các công dụng gia vị và làm thuốc của đinh hương không áp dụng cho tử đinh hương làm cảnh. Một số tài liệu tiếng Việt ghi nhầm tên khoa học Syzygium aromaticum cho tử đinh hương. Đừng ăn hay dùng hoa cảnh làm thuốc.

Nguồn gốc

Theo Wikipedia, Syringa vulgaris bản địa phần nam bán đảo Balkan (Serbia, Bắc Macedonia, Bulgaria và vùng lân cận), mọc trên đồi đá. Cây được đưa vào các vườn bắc châu Âu từ cuối thế kỷ 16, qua các vườn Ottoman. Loài này được ưa chuộng nhờ hoa thơm ngọt nở đầu hè, ngay trước nhiều loài hoa hồng và hoa mùa hè khác.

Đặc điểm của tử đinh hương

• Dáng cây: cây bụi lớn rụng lá hoặc cây gỗ nhỏ nhiều thân, cao tới khoảng 6-7 m (phần lớn giống trồng không quá 4-5 m); mọc thêm chồi từ gốc hoặc rễ và có thể thành bụi dày theo năm tháng.
• Hoa: cụm hoa dạng chuỳ dày ở ngọn, dài 8-18 cm; hoa có ống dài 6-10 mm và bốn thuỳ, thường màu tím nhạt (lilac) đến tím hồng, đôi khi trắng.
• Quả: quả nang khô nâu, dài 1-2 cm, tách đôi để thả hạt có hai cánh.
• Giống: phần lớn cây trồng là giống đặt tên; nhà vườn Victor Lemoine ở Pháp đã tạo hơn 150 giống từ 1876 đến 1927.
• Sâu bệnh: cuối hè cây có thể bị bệnh phấn trắng.

Tử đinh hương còn có giống hoa trắng - Ảnh: Екатерина Борисова, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa của tử đinh hương

Tử đinh hương thường gắn với tuổi trẻ, tình yêu đầu và sự e ấp (hoa tím thường được gán cho “tình yêu đầu”). Đây là quan niệm văn hoá phương Tây, không phải đặc tính khoa học của cây.

Trồng ở Việt Nam: khó khăn về khí hậu

Lilac là cây ôn đới, quen với mùa đông lạnh; vì vậy ở vùng nóng của Việt Nam cây thường khó sống và khó ra hoa. Bạn nên cân nhắc nếu ở đồng bằng. Trong các vùng núi cao mát, cây có thể thích hợp hơn, nhưng mình không có dữ liệu đáng tin về mức thành công, nên coi đây là một thử nghiệm.

Nhân giống

Theo Wikipedia, lilac mọc thêm chồi phụ từ gốc hoặc rễ (chồi mút), đây là cách nhân giống tự nhiên.

• Chồi mút: đào cẩn thận chồi mọc từ rễ cây mẹ, giữ nguyên rễ, trồng ngay vào chậu hoặc đất; đây là cách đơn giản để có cây con giống cây mẹ.
• Giâm cành: cắt cành khoẻ, bỏ lá dưới, cắm vào giá thể ẩm, thoát nước, đặt chỗ sáng gián tiếp; tỉ lệ ra rễ phụ thuộc giống và thời điểm.
• Gieo hạt: có thể gieo hạt nhưng cây từ hạt thường mất nhiều năm mới ra hoa và có thể khác cây mẹ.

Chăm sóc tử đinh hương (kinh nghiệm chung)

• Ánh sáng: thích nhiều nắng và nơi thoáng.
• Đất và nước: đất thoát nước tốt, giàu dinh dưỡng; tưới vừa phải, tránh úng.
• Cắt tỉa: theo Wikipedia, lilac thường ra hoa nhiều theo năm (năm nhiều, năm ít); cắt bỏ cụm hoa tàn trước khi kết hạt giúp cây ra hoa đều hơn, đồng thời cắt bớt cành nhỏ cũ để kích thích cành khoẻ mọc.
• Bệnh: phấn trắng cuối hè; giữ cây thoáng, tránh tưới lên lá.

Gợi ý đọc thêm

• Hoa mimosa: nguồn gốc nước Úc, hoa cầu vàng, gieo hạt, chăm sóc, phân biệt Mimosa thật.
• Oải hương: oải hương Anh, Pháp, Tây Ban Nha, ý nghĩa, công dụng, độc tính với thú cưng.
• Hương thảo: nguồn gốc, đặc điểm, làm gia vị, giâm cành, gieo hạt, chăm sóc.
• Hoàng lan: cây gỗ hoa thơm nồng, nguồn gốc Đông Dương - Úc, tinh dầu làm nước hoa.