Hoa tử đằng (Wisteria sinensis): ý nghĩa, trồng, chăm sóc

Hoa tử đằng có sức hút khó cưỡng: dáng rủ mềm, màu dịu và mùi thơm. Bài này mình gom đặc điểm, ý nghĩa và cách trồng để bạn tham khảo, kèm cảnh báo quan trọng: tử đằng có độc.

Tên gọi và nguồn gốc của tử đằng

Cây có tên khoa học Wisteria sinensis, thuộc họ Đậu (Fabaceae). Theo Wikipedia, cây có nguồn gốc ở Trung Quốc, tại các tỉnh Quảng Tây, Quý Châu, Hà Bắc, Hà Nam, Sơn Tây… Đến năm 1816, cây mới được các nhân viên Công ty Đông Ấn gửi cành giâm về nước Anh, rồi dần được trồng ở các vùng ôn đới. Ở một vài nơi thuộc miền đông nước Mỹ, cây còn trở thành loài xâm lấn.

Đặc điểm của hoa tử đằng

• Dạng cây: dây leo thân gỗ rụng lá, quấn vào giá đỡ theo chiều ngược kim đồng hồ. Theo Wikipedia, cây có thể dài 20-30 m. Nhiều trang tiếng Việt ghi “5-15 m” và “tới 30 m” tùy điều kiện.
• Lá: kép lông chim, dài 10-30 cm, gồm 9-13 lá chét xanh bóng, mỗi lá chét dài 2-6 cm.
• Hoa: màu trắng, tím hoặc xanh lam, thành chùm dài khoảng 15-20 cm; các hoa trên cùng một chùm nở đồng loạt trước khi lá mọc đầy đủ vào mùa xuân. Hoa thơm giống mùi nho. So với tử đằng Nhật (W. floribunda), chùm của W. sinensis ngắn hơn nhưng thường có nhiều chùm hơn.
• Quả: quả đậu dẹt, phủ lông mịn, dài 5-10 cm, chứa hạt dày hình đĩa đường kính khoảng 1 cm; chín vào mùa hè rồi nứt xoắn để bắn hạt.
• Nhân giống tự nhiên: theo Wikipedia, cây thường đẻ ít hạt, phần lớn tái sinh bằng cành bò và chồi rễ.

Chùm hoa tử đằng rủ dài, hoa hình cánh bướm màu tím - Ảnh: PatríciaR, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Tử đằng có độc - đọc kỹ trước khi trồng

Theo Wikipedia, mọi bộ phận của cây đều chứa glycoside wisterin, độc nếu ăn phải, có thể gây buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy. ASPCA ghi tử đằng độc với chó, mèo và ngựa (lectin và wisterin glycoside), triệu chứng gồm nôn (có thể lẫn máu), tiêu chảy, lờ đờ. Hạt dạng quả đậu trông giống đậu ăn được nên trẻ em dễ nhầm; hãy trồng ở nơi trẻ nhỏ và thú cưng không với tới, và cắt bỏ quả đậu nếu cần.

Tử đằng có độc, nên bạn đừng ăn hay dùng làm thuốc các bộ phận của tử đằng. Nếu ai đó lỡ ăn phải, hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất (hoặc bác sĩ thú y với thú cưng) ngay.

Thông tin chỉ để tham khảo, không thay lời khuyên của bác sĩ.

Ý nghĩa của hoa tử đằng

Theo quan niệm dân gian, tử đằng tượng trưng cho sự chờ đợi, kiên nhẫn và theo đuổi bền bỉ. Mỗi màu hoa được gán thêm ý nghĩa riêng:

• Trắng: thuần khiết, tinh khôi; hợp làm quà gửi bạn bè.
• Hồng: tình yêu sâu đậm, thiết tha.
• Tím: thủy chung, bền lâu.

Đây là ý nghĩa văn hóa, không phải điều khoa học chứng minh. Về màu hoa, theo Wikipedia W. sinensis chủ yếu có hoa trắng, tím hoặc xanh lam; giống ‘Alba’ có hoa trắng, ‘Amethyst’ tím đỏ đậm và rất thơm.

Cách trồng tử đằng

Tử đằng trồng chậu, tạo dáng bonsai - Ảnh: EducatorV, CC0, Wikimedia Commons

Giâm cành

Chọn cành còn xanh, mềm, chưa hóa gỗ vào cuối xuân - đầu hè; cắt hom dài khoảng 10-15 cm, có 2-3 lá, bỏ lá và nụ ở nửa dưới. Có thể nhúng chất kích rễ rồi cắm vào bầu đất ẩm, đặt nơi sáng nhẹ; hom thường ra rễ sau vài tuần.

Gieo hạt

Hạt tử đằng có thể gieo nhưng cây từ hạt thường lâu ra hoa và có thể không giống cây mẹ. Ngâm hạt vài giờ cho mềm vỏ, gieo vào đất tơi xốp ẩm, phủ lớp đất mỏng, giữ ẩm bằng phun sương.

Chăm sóc tử đằng

• Giàn leo: cây rất khỏe và nặng khi lớn; cần giàn, giá đỡ thật chắc, tránh trồng sát tường mỏng, ống thoát, mái tôn.
• Ánh sáng: ưa nhiều nắng. Thiếu sáng cây có thể ra lá mà ít hoa.
• Nước và đất: giữ đất ẩm, giàu mùn, thoát nước; không để úng cũng không để khô hạn kéo dài.
• Cắt tỉa: cắt tỉa sau mùa hoa và cuối mùa sinh trưởng để định hình cây, giúp cây ra nhiều hoa hơn.
• Kiên nhẫn: cây từ hạt có thể mất nhiều năm mới ra hoa; cây giâm hoặc ghép thường ra hoa sớm hơn.
• Phân bón: bón phân hữu cơ hoai ở gốc; phân giàu đạm quá nhiều có thể làm cây tốt lá mà ít hoa.

Lỗi thường gặp

• Không ra hoa: thường do thiếu nắng, cây còn nhỏ, cắt tỉa sai thời điểm hoặc thừa đạm.
• Đốm lá, sâu hại: kiểm tra định kỳ, cắt bỏ lá bệnh, giữ giàn thoáng.
• Rụng nụ: có thể do khô hạn, nắng nóng đột ngột hoặc sương giá (ở vùng lạnh).

Gợi ý đọc thêm

• Hoa thiên lý: nguồn gốc Trung Quốc - Đông Dương, đặc điểm, dùng làm rau, giâm cành.
• Hoa lồng đèn: nguồn gốc Nam Mỹ, đặc điểm hoa quả, ý nghĩa, giâm cành, trồng chậu treo.
• Mai hoàng yến: nguồn gốc, đặc điểm chùm hoa vàng, ý nghĩa, giâm cành, chăm sóc.
• Mai xanh: nguồn gốc châu Mỹ nhiệt đới, đặc điểm lá nhám, chùm hoa tím xanh, giàn leo.