Hoa sparaxis (Sparaxis tricolor): đặc điểm, trồng củ

Sparaxis cùng họ với freesia và diên vĩ, dáng mảnh, hoa đơn giản mà nhiều màu. Bài này nói về nguồn gốc, đặc điểm và cách trồng củ ở khí hậu ấm như Việt Nam.

Tên gọi và nguồn gốc của hoa sparaxis

Theo Wikipedia, Sparaxis là một chi gồm khoảng 13 loài đặc hữu của vùng Cape, Nam Phi, trong họ Diên vĩ (Iridaceae). Tất cả là cây lâu năm sinh trưởng trong mùa đông ẩm, ra hoa vào mùa xuân và ngủ dưới đất dưới dạng củ vào mùa hè. Loài Sparaxis tricolor (wandflower) bản địa vùng cao nguyên Bokkeveld ở phía bắc, nay mọc hoang ở California và Úc sau khi thoát khỏi vườn. Hoa của nó có hai hoặc ba màu, tâm vàng và một vòng nâu nhỏ bao quanh bởi một màu khác. Nhiều giống đặt tên được lai từ S. bulbifera và S. tricolor.

Sparaxis mọc thành đám trên bãi cỏ - Ảnh: SAplants, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Sparaxis cùng quê hương với hoa freesia (lan Nam Phi): cả hai đều mọc vào mùa đông ẩm, ngủ qua mùa hè khô nóng ở Nam Phi, nên cùng thích hợp trồng củ vào mùa thu - đông ở khí hậu ấm.

Đặc điểm của hoa sparaxis

• Dáng cây: thân và lá mảnh như lá diên vĩ; cây mọc từ củ (corm).
• Hoa: sáu cánh (tepal) gần như bằng nhau, màu đa dạng như đỏ, cam, hồng, tím, trắng. Nhiều giống có tâm vàng với vòng nâu hoặc đen.
• Nhịp sống: mọc mầm vào mùa mát ẩm, ra hoa mùa xuân, rồi ngủ vào mùa hè. Ở Việt Nam, người trồng thường trồng củ vào mùa thu và hoa có thể nở khoảng Tết dương lịch đến hết tháng Giêng, nhưng thời điểm nở thay đổi theo năm và vùng.
• Độ bền hoa: theo kinh nghiệm của người trồng, hoa nở không lâu, vài ngày là tàn, nên trồng nhiều củ để có thảm hoa.

Sparaxis có nhiều màu: cam, đỏ, trắng, tâm vàng viền đen - Ảnh: Consultaplantas, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Chọn củ

Chọn củ chắc, mập, không bị mềm; củ mềm dễ mang nấm bệnh, nhất là ở khí hậu ẩm như Việt Nam. Củ có củ con (baby) bên cạnh là điểm cộng vì năm sau những củ nhỏ này có thể cho hoa.

Cách trồng hoa sparaxis ở khí hậu ấm

• Thời điểm: trồng củ vào mùa thu. Nếu muốn kéo dài thời gian hoa nở, bạn có thể trồng rải rác nhiều đợt cách nhau vài tuần để xem thời điểm nào hợp với vườn nhà.
• Đất: tơi xốp và thoát nước tốt là quan trọng nhất, như mọi loại cây củ. Có thể trộn cát thô hoặc sỏi nhỏ vào giá thể.
• Độ sâu: trồng củ sâu khoảng 3-5 cm. Tưới ướt đất trước khi trồng, đặt nơi mát; sau đó không tưới thêm cho đến khi mầm nhú lên khỏi mặt đất.
• Ánh sáng: thích nắng sáng nhẹ; hoa vẫn nở ở chỗ bóng râm. Tránh nắng gắt buổi trưa.
• Số mầm và hoa: mỗi củ có thể nhú 1-3 mầm, mỗi mầm có thể ra 1-3 hoa (kinh nghiệm của người trồng).

Sau mùa hoa: giữ củ hay để trong đất

Khi hoa tàn và lá héo vào mùa hè (cây vào giai đoạn ngủ), bạn có thể để củ trong đất khô, hoặc đào củ lên, để khô và cất nơi thoáng mát, rồi trồng lại vào mùa thu. Thông tin này dựa trên chu kỳ sống tự nhiên của cây chứ chưa được kiểm chứng riêng cho Việt Nam. Nếu để trong đất, tránh tưới nhiều vào mùa ngủ để củ khỏi thối.

Gợi ý đọc thêm

• Hoa freesia: hương thơm ngọt, nguồn gốc châu Phi, ý nghĩa, trồng củ trong chậu ở Việt Nam.
• Hoa mao lương: nguồn gốc, đặc điểm, ý nghĩa, cách chọn củ, ươm mầm.
• Hoa bỉ ngạn: hoa đỏ nở khi chưa có lá, nguồn gốc Đông Á, ý nghĩa tâm linh, trồng từ củ.
• Hoa tóc tiên: nguồn gốc châu Mỹ, đặc điểm, ý nghĩa, tách gốc nhân giống.