Hoa mười giờ (hoa sam): cách trồng, chăm sóc, nhân giống

Hoa sam rất dễ trồng: một đoạn thân cắm xuống đất ẩm là có thể bén rễ. Điều đáng lưu ý là cây này khác với rau sam (Portulaca oleracea) ăn được, nên bạn không nên hái hoa sam cảnh về nấu ăn.

Tên gọi, nguồn gốc và phân biệt với rau sam

Hoa sam thuộc chi Portulaca, họ Rau sam (Portulacaceae). Tên khoa học thường gặp cho loại hoa trồng cảnh là Portulaca grandiflora; Wikipedia ghi loài này bản địa miền nam Brazil, Argentina và Uruguay, nay được trồng làm cảnh ở nhiều nơi. Tên tiếng Anh gồm moss rose, rose moss, eleven o’clock… Dù tên có “rose” (hồng), cây không phải là hoa hồng và không thuộc họ Hoa hồng, mà gần với cẩm chướng và xương rồng hơn.

Portulaca oleracea là tên khoa học của rau sam (common purslane), một loài ăn được và ở một số nơi bị coi là cây xâm lấn, khác với loài hoa cảnh P. grandiflora. Wikipedia cho biết giữa P. grandiflora với P. oleracea, P. umbraticola và P. villosa có các cây lai, nên nhiều giống hoa sam trồng hiện nay có thể là cây lai và khó gán chính xác cho một loài. Vì vậy cách xác định ở đây chỉ mang tính tham khảo.

Đặc điểm

• Dáng cây: cây nhỏ, mọc nhanh, sống một năm theo mô tả của Wikipedia cho P. grandiflora, cao tới khoảng 30 cm nhưng thường thấp hơn; thân mọng nước, hay bò lan trên đất.
• Lá: dày, mọng nước, dài tới khoảng 2,5 cm, mọc so le hoặc thành cụm nhỏ.
• Hoa: năm cánh, đường kính khoảng 2,5-3 cm, màu đỏ, cam, hồng, trắng hoặc vàng; có nhiều giống hoa kép với nhiều cánh hơn.
• Ánh sáng: cần nhiều nắng và đất thoát nước tốt; cây gần như không đòi hỏi chăm sóc và lan rất dễ.

Hoa mười giờ cánh kép màu đỏ và trắng - Ảnh: Rjcastillo, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa

Hoa sam gần gũi với làng quê, thường được gắn với vẻ đẹp mộc mạc, giản dị và sức sống bền bỉ. Đây là cách liên tưởng của người chơi hoa, không có cơ sở khoa học.

Lưu ý an toàn

• Theo Wikipedia, P. grandiflora không ăn được vì vị đắng, khác với rau sam P. oleracea.
• ASPCA ghi Portulaca oleracea (purslane) độc với chó, mèo và ngựa do canxi oxalat hòa tan. Mình chưa tìm thấy dữ liệu riêng cho P. grandiflora, nên nếu nhà bạn nuôi thú cưng hãy cẩn thận và không cho chúng gặm cây.
• Cách đắp lá chữa mụn nhọt lan truyền trên mạng chưa được kiểm chứng.

Cách nhân giống

Gieo hạt

Hạt rất nhỏ, có thể lấy từ quả sau khi hoa tàn hoặc mua hạt giống. Rải hạt lên đất ẩm, phủ lớp đất rất mỏng rồi tưới phun sương, để nơi sáng. Trong video dưới đây, người làm vườn hướng dẫn cách gieo hạt hoa mười giờ (sam và mười giờ được người trồng ở Việt Nam coi là cùng loại).

Giâm cành

Cách dễ và nhanh nhất. Cắt đoạn thân khoẻ dài khoảng 10-20 cm từ cây mẹ, cắm vào đất ẩm, tưới phun sương nhẹ, đặt nơi thoáng mát cho tới khi ra rễ rồi chuyển ra chỗ nắng.

Chăm sóc (kinh nghiệm chung)

• Đất: không kén đất nhưng cần thoát nước tốt; có thể trộn xơ dừa, tro trấu hoặc phân hữu cơ hoai mục.
• Ánh sáng: thích nắng nhiều, nắng đủ thì cây ra nhiều hoa và màu đậm hơn.
• Nước: cây mọng nước, chịu hạn; chỉ cần tưới khi đất khô, tránh úng.
• Phân bón: bón rất ít; thỉnh thoảng bổ sung phân hữu cơ hoai mục là đủ.
• Trồng: thích hợp trồng thảm, viền luống, chậu nhỏ và chậu treo ban công.

Gợi ý đọc thêm

• Cúc mặt trời: hoa vàng nhỏ nở dài ngày, nguồn gốc châu Mỹ, gieo hạt, trồng viền, chăm sóc.
• Hoa dừa cạn: nguồn gốc Madagascar, hoa quanh năm, gieo hạt, chăm sóc; cây có độc.
• Hoa quỳnh: phân biệt dạ quỳnh, quỳnh sen, nhật quỳnh; nguồn gốc, ý nghĩa, truyền thuyết.
• Hoa sống đời: phân biệt sống đời ta (lá bỏng) với sống đời cảnh, nguồn gốc Madagascar.