Hoa phượng tím (Jacaranda mimosifolia): đặc điểm, cách trồng

Phượng tím không cùng họ với phượng vĩ (hoa đỏ ở sân trường), dù lá hai loại khá giống nhau. Bài này nói về nguồn gốc, đặc điểm và cách trồng.

Tên gọi và phân biệt với phượng vĩ

Theo Wikipedia, Jacaranda mimosifolia (blue jacaranda) là cây cận nhiệt đới bản địa vùng trung nam Nam Mỹ, được trồng rộng rãi vì hoa tím bền. Đây là loài ở họ Chùm ớt (Bignoniaceae), còn phượng vĩ (Delonix regia, hoa đỏ cam) thuộc họ Đậu (Fabaceae). Hai cây chỉ giống nhau ở lá kép lông chim nên dễ nhầm khi chưa ra hoa;.

Lá kép lông chim như phượng vĩ, nhưng hoa tím - Ảnh: Anna Anichkova, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Tình trạng phân loại của jacaranda xanh còn chưa thống nhất: ITIS coi J. acutifolia là tên cũ của J. mimosifolia, nhưng một số nhà phân loại giữ hai loài tách biệt (J. acutifolia đặc hữu Peru).

Nguồn gốc

Theo Wikipedia, J. mimosifolia bản địa nam Brazil, Uruguay, Paraguay, bắc Argentina (Salta, Jujuy, Catamarca, Misiones) và nam Bolivia, ở vùng Chaco khô và các thung lũng Andes đến độ cao khoảng 2.600 m. Trong tự nhiên, loài được IUCN xếp hạng Sắp nguy cấp (Vulnerable). Những nơi trồng nổi tiếng gồm Pretoria (Nam Phi, hơn 65.000 cây), Sydney, Brisbane, Buenos Aires.

Đặc điểm của phượng tím

• Dáng cây: cây gỗ cao tới khoảng 20 m, vỏ mỏng xám nâu, trẻ thì nhẵn, già thì có vảy mịn; cành mảnh hơi ngoằn ngoèo.
• Lá: lá kép hai lần lông chim, giống lá phượng vĩ.
• Hoa: hoa hình ống dài tới khoảng 5 cm, màu tím xanh, thành chuỳ dài tới khoảng 30 cm; nở lâu trên cây.
• Quả: quả nang dẹt, cứng, rộng khoảng 5-7 cm; người ta thường nhặt quả khô để trang trí (ví dụ cây thông Noel) và cắm hoa khô.
• Khí hậu: trồng được ở hầu hết nơi không có nguy cơ sương giá; cây đã lớn chịu được lạnh ngắn tới khoảng -7°C. Cây non bị sương giá hại có thể mọc lại từ rễ thành dạng nhiều thân. Cây được coi là xâm lấn ở một số nơi như Nam Phi, Namibia, Queensland.

Chùm hoa phượng tím hình chuông - Ảnh: Anna Anichkova, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa của phượng tím

Hoa phượng tím thường được gắn với tình yêu thuỷ chung, sự nhẹ nhàng, thanh tao; những con đường rợp màu tím ở Đà Lạt rất được yêu thích. Đây là quan niệm văn hoá.

Nhân giống phượng tím và trồng ở Việt Nam

Phượng tím thường được trồng từ hạt. Sau khi gieo, cây cần vài năm mới ra hoa. Vì cây khá hiếm và đòi hỏi khí hậu mát ở Việt Nam, bạn nên tham khảo nhà vườn địa phương ở Đà Lạt hoặc vùng núi cao về giống và thời điểm trồng.

Kinh nghiệm chung: chọn chỗ nắng đầy đủ, đất thoát nước tốt (cây không kén đất), tưới đều khi còn nhỏ, cây lớn chịu hạn khá. Cây lớn nên cần không gian rộng, tránh sát nhà và đường dây điện.

Gợi ý đọc thêm

• Cây me tây: nguồn gốc Trung - Nam Mỹ, đặc điểm tán dù, lá gập khi mưa, hoa quả.
• Hoa tường vi: nguồn gốc châu Á, đặc điểm, phân biệt hồng tường vi, giâm cành.
• Phong lá đỏ: phân biệt phong đỏ Bắc Mỹ và phong Nhật, đặc điểm, độc tính với ngựa.
• Bàng Đài Loan: nguồn gốc Madagascar, đặc điểm, phân biệt với cây bàng.