Hoa phong lữ (Pelargonium): ý nghĩa, cách trồng, chăm sóc

Phong lữ dễ trồng, hoa lâu tàn, hợp với người bận rộn. Có hai điều nên biết trước: cây thật ra không thuộc chi Geranium dù tên tiếng Anh gọi là “geranium”, và cây độc với chó mèo.

Phong lữ là Pelargonium, không phải Geranium

Tên tiếng Anh “geranium” gây nhầm lẫn. Theo Wikipedia, những cây ta quen gọi là phong lữ thuộc chi Pelargonium (khoảng 280 loài, trong họ Mỏ hạc), còn chi Geranium là nhóm khác, phần lớn là cây ôn đới sống ở vùng lạnh và tàn lụi vào mùa đông. Hoa Pelargonium có đối xứng một mặt phẳng (hai cánh trên khác ba cánh dưới) và có ống mật; hoa Geranium đối xứng đều.

Loại phong lữ phổ biến nhất ở vườn nhà là Pelargonium × hortorum (zonal geranium - phong lữ lá có vòng), một nothospecies lai giữa Pelargonium zonale và Pelargonium inquinans. Cả hai loài tổ tiên này đều ở Nam Phi, vì vậy nguồn gốc của phong lữ là Nam Phi chứ không phải vùng Địa Trung Hải. Ngoài nhóm này còn nhóm phong lữ lá thường xuân (P. peltatum) mọc rủ, hay được trồng chậu treo.

Đặc điểm

• Lá: tròn, mép khía nông thành thuỳ, phủ lông, thường có mùi thơm nhẹ khi vò; nhiều giống có vòng màu sẫm trên phiến lá.
• Hoa: năm cánh, tụ thành cụm tròn ở đầu cuống dài. Hoa có thể đơn hoặc kép, màu đỏ, hồng, cam, trắng; các giống mới có thêm cam và vàng.
• Quả: hình dạng như mỏ chim, nên cây có tên “storksbill” trong tiếng Anh và “hoa mỏ sếu” trong dân gian.
• Tính chịu đựng: chịu nóng và chịu hạn tốt nhưng chỉ chịu được sương giá rất nhẹ.

Phong lữ hoa trắng; cây còn có đỏ, hồng, cam - Ảnh: Cann66, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa

Ý nghĩa theo màu của hoa phong lữ do người chơi hoa quy ước và không thống nhất giữa các nguồn: màu đỏ thường gắn với sự ấm áp, gắn bó, màu hồng với tình cảm dịu dàng, màu trắng với sự thanh khiết. Đây là cách liên tưởng văn hoá, bạn có thể dùng làm gợi ý chọn quà nhưng không cần coi đó là cố định.

Độc tính: lưu ý với chó, mèo

Theo ASPCA, phong lữ (Pelargonium) độc với chó, mèo và ngựa. Hoạt chất gây độc là geraniol và linalool; dấu hiệu gồm nôn, chán ăn, ủ rũ và viêm da khi tiếp xúc. Nếu nhà bạn nuôi thú cưng hay gặm lá, hãy đặt chậu ngoài tầm với và liên hệ bác sĩ thú y khi nghi ngờ thú cưng đã ăn cây.

Các thông tin lan truyền về phong lữ chữa lành vết thương, giảm đau hay trà lá phong lữ chưa được kiểm chứng. Nếu bạn quan tâm đến tinh dầu hoặc sản phẩm từ cây, hãy hỏi chuyên gia trước khi dùng.

Cách trồng và nhân giống

Giâm cành

Cách phổ biến và dễ nhất. Chọn cành bánh tẻ khoẻ mạnh trên cây mẹ, cắt đoạn khoảng 10 cm có vài mắt, bỏ lá phía dưới rồi cắm vào giá thể tơi xốp, thoát nước và hơi ẩm, đặt nơi sáng. Dụng cụ cắt nên được lau sạch để tránh lây bệnh. Khi cành ra rễ và có lá mới thì chuyển sang chậu riêng.

Gieo hạt

Có thể gieo hạt vào chậu có lỗ thoát nước, giữ đất ẩm nhẹ, không để đọng nước. Khi cây con đủ lớn thì tách ra trồng chậu riêng. Cây trồng từ hạt thường khác cây mẹ, nên muốn giữ nguyên màu hoa và dáng của một giống thì dùng giâm cành.

Chăm sóc (kinh nghiệm chung)

• Ánh sáng: thích nắng nhiều; ở nơi nắng gắt buổi trưa có thể che bớt.
• Nước: không ưa nước; đất khô mặt chậu rồi mới tưới, tránh úng.
• Phân bón: bón phân loãng định kỳ trong mùa cây ra hoa, vài tuần một lần.
• Chậu: chọn chậu thoát nước tốt; dùng chậu treo cho các giống mọc rủ.
• Sâu bệnh: bệnh thường gặp là thối lá, thối gốc, nấm mốc khi cây thiếu sáng, ẩm quá lâu hoặc úng nước. Cách phòng đơn giản là tưới vừa phải và để cây thoáng.

Gợi ý đọc thêm

• Hoa ngọc thảo: hoa nhiều màu ưa bóng râm, nguồn gốc Đông Phi, gieo hạt, giâm cành, chăm sóc.
• Cúc mặt trời: hoa vàng nhỏ nở dài ngày, nguồn gốc châu Mỹ, gieo hạt, trồng viền, chăm sóc.
• Hoa thanh tú: phân biệt với E. alsinoides, nguồn gốc Brazil, đặc điểm, ý nghĩa, giâm cành.
• Mãn đình hồng: nguồn gốc, đặc điểm, ý nghĩa, gieo hạt, chăm sóc.