Hoa ngọc thảo (Impatiens walleriana): trồng, chăm sóc

Ngọc thảo dễ trồng, nhiều màu, ưa chỗ mát. Đây là loài hiếm hoi vẫn nở đẹp ở chỗ ít nắng, và cành cắm vào cốc nước là ra rễ.

Tên gọi và nguồn gốc của hoa ngọc thảo

Cây có tên khoa học Impatiens walleriana Hook.f., thuộc họ Bóng nước (Balsaminaceae). Theo Wikipedia, cây bản địa miền đông châu Phi, từ Kenya đến Mozambique. Giống “Super Elfin” do Claude Hope lai tạo ở Costa Rica từ dạng hoang dã, là một trong những loại cây trồng bồn phổ biến nhất thế giới.

Đặc điểm của hoa ngọc thảo

• Dạng cây: theo Wikipedia, là cây thân thảo sống nhiều năm, cao khoảng 15-60 cm; thân bán mọng nước, mọi bộ phận (lá, thân, hoa, rễ) mềm, dễ dập.
• Lá: lá đơn có cuống 1,5-6 cm, hình mũi mác rộng, dài 3-12 cm, rộng 2-5 cm; mặt dưới có thể có đốm hoặc ánh hồng đỏ. Mép lá có răng cưa nhỏ.
• Hoa: hoa lưỡng tính, đối xứng hai bên, rộng 2-5 cm, 5 cánh, cựa dài khoảng 1 cm, nở dày. Giống trồng có từ trắng đến tím, và có cả dạng hoa kép (như ‘Fiesta Ole’). Người trồng hay chia thành “ngọc thảo đơn” và “ngọc thảo kép”.
• Quả: quả nang chín thì nổ bắn hạt - đặc điểm chung của chi Impatiens.

Bồn ngọc thảo nhiều màu trong công viên - Ảnh: M108t, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa và công dụng

Hoa nhiều màu, tươi sáng nên theo quan niệm dân gian, ngọc thảo tượng trưng cho sự may mắn, phồn vinh và tương lai rạng rỡ; vẻ đẹp nhẹ nhàng nhưng sức sống mạnh mẽ. Đây là ý nghĩa văn hóa, không phải điều khoa học chứng minh. Hoa được trồng trang trí nhà, công viên, quán, khách sạn.

Cách nhân giống hoa ngọc thảo

Theo Wikipedia, cây nhân giống bằng hạt hoặc giâm cành thân (cành thường ra rễ dễ trong nước).

• Gieo hạt: chọn hạt đủ già, không sâu bệnh, gieo vào đất tơi xốp thoát nước tốt, giữ ẩm, đặt nơi mát. Có thể trồng quanh năm ở vùng mát như Đà Lạt, Sa Pa; ở nơi nóng nên trồng vào mùa mát.
• Giâm cành: cắt đoạn thân khỏe, cắm vào nước hoặc giá thể ẩm cho ra rễ.

Điều kiện để ngọc thảo phát triển tốt

• Ánh sáng: ưa bóng, chịu được nắng sớm nhẹ; trồng dưới tán cây hoặc nơi sáng dịu, tránh nắng gắt.
• Nhiệt độ: cây không chịu nóng quá; nhiều trang ghi khoảng 18 đến dưới 30 độ; nhiệt độ cao làm cây còi cọc, héo lá. Theo Wikipedia, cây không chịu sương giá.
• Nước: giữ đất ẩm đều, tưới nhẹ vào gốc; trồng chậu cần tưới thường xuyên hơn nhưng không để úng.
• Phân bón: không cần nhiều; bón phân hữu cơ hoai hoặc phân cân đối pha loãng định kỳ để cây ra tán rộng và nhiều hoa.
• Sâu bệnh: cây ít sâu bệnh nhưng dễ thối gốc, thối lá khi úng nước hoặc trồng quá dày; tưới đúng cách, trồng thoáng.

Thảm ngọc thảo hoa trắng - Ảnh: M108t, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Lỗi thường gặp

• Héo lá, cháy mép: nắng gắt hoặc khô.
• Thối gốc: đất đọng nước, trồng dày.
• Ít hoa: thiếu sáng hoặc thừa đạm.

Gợi ý đọc thêm

• Dạ yến thảo: hoa hình phễu nhiều màu, nguồn gốc Nam Mỹ, ý nghĩa, gieo hạt, chậu treo.
• Hoa sam: phân biệt với rau sam, nguồn gốc Nam Mỹ, đặc điểm, ý nghĩa, giâm cành.
• Hoa diễm châu: chùm hoa sao nhiều màu thu hút ong bướm, nguồn gốc châu Phi - Yemen.
• Hoa mõm chó: tên gọi, nguồn gốc, đặc điểm hoa và quả hình đầu lâu, ý nghĩa từng màu.