Hoa mõm chó (mõm sói): ý nghĩa, cách gieo hạt, chơi Tết

Hoa mõm chó - Cái tên nghe có vẻ xa lạ thế nhưng mình tin rằng ai trong chúng mình cũng đều biết đến loài hoa này. Để mình gợi ý nhé! Đây là một loài hoa xuất hiện phổ biến vào những ngày Tết Nguyên đán nước ta. Hoa mõm chó mang một vẻ đẹp dịu dàng, dân dã nhưng đảm bảo ai nhìn cũng mê tít ^^.

Tên gọi, xuất xứ của loài hoa mõm chó

Hoa mõm chó có tên khoa học là Antirrhinum majus L. Tên tiếng Anh là Snapdragon - “con rồng đớp mồi”, vì khi bóp nhẹ hai bên hoa, cánh hoa sẽ há ra như miệng con rồng, buông tay thì “đớp” lại. Người Hy Lạp cổ gọi nó là kynokephalon, nghĩa là “đầu chó” - có lẽ đây cũng là gốc của tên “mõm chó”.

Ở Việt Nam, hoa còn được gọi là mõm sói, hoa miệng sư tử, hay kim ngư thảo (tên Hán Việt, nghĩa là “cỏ cá vàng” - vì hoa trông như con cá vàng há miệng), tùy theo hình dáng mà mỗi người liên tưởng.

Theo các tài liệu thực vật học, mõm chó có nguồn gốc ở vùng Tây Địa Trung Hải: từ miền Nam nước Pháp, dãy Pyrenees đến Đông Bắc Tây Ban Nha và quần đảo Balearic. Về sau cây được trồng và mọc hoang khắp vùng Địa Trung Hải, rồi lan ra toàn thế giới làm hoa cảnh. Chi Antirrhinum có khoảng hơn 20 loài, nhưng loài trồng làm hoa phổ biến gần như chỉ có A. majus với vô số giống lai nhiều màu sắc, kiểu dáng.

Mõm chó mọc hoang ở Catalonia (Tây Ban Nha), quê hương của loài hoa này - Ảnh: Victor M. Vicente Selvas, phạm vi công cộng, Wikimedia Commons

Hoa mõm chó được du nhập về Việt Nam từ khá lâu, hợp với khí hậu mát nên phát triển rất tốt, đặc biệt ở xứ sở ngàn hoa Đà Lạt. Khi du lịch Đà Lạt, nhiều người chọn mua hạt giống hoa mõm chó mang về trồng. Mọi người rất thích loài hoa này bởi vẻ đẹp, hình dáng lạ mắt, và thường dùng hoa để ép khô làm kỷ niệm hay tặng nhau vào những dịp đặc biệt.

Đặc điểm của loài hoa mõm chó

Cây hoa mõm chó là cây thân thảo, thân mọc thẳng, cao trung bình khoảng 30 cm-1 m tùy giống (có giống lùn chỉ 15-30 cm để trồng chậu, giống cao để cắt cành). Về bản chất cây sống nhiều năm, nhưng thường được trồng như cây một vụ. Cây phân cành khá nhiều, rễ chùm mọc nông.

Lá mõm chó hình bầu dục thuôn dài, mọc đối ở phía dưới và so le ở phía trên thân, màu xanh non lúc mới mọc, chuyển dần sang xanh lục đậm.

Hoa mọc thành bông dài ở đầu cành, nở dần từ dưới lên trên. Mỗi bông hoa có tràng hoa chia thành hai môi khép kín lại với nhau - chính hai “môi” này tạo nên hình cái mõm. Chỉ những con ong nghệ đủ khỏe mới đẩy được hai môi hoa để chui vào lấy mật và thụ phấn. Màu hoa rất phong phú: đỏ, hồng, vàng, trắng, cam, tím và nhiều màu pha, nhìn vô cùng rực rỡ.

Cấu tạo hoa mõm chó: tràng hoa hai môi khép kín - Ảnh: Gmihail tại Wikipedia tiếng Serbia, CC BY-SA 3.0 rs, Wikimedia Commons

Sau khi hoa tàn, cây kết quả nang nhỏ, hình hơi tròn, đường kính khoảng 1 cm. Điều thú vị là quả mõm chó khô trông giống hệt một cái đầu lâu nhỏ với hai hốc mắt và miệng - đây là nơi những hạt li ti rơi ra. Vì vậy ở châu Âu xưa, người ta gán cho hoa mõm chó nhiều truyền thuyết huyền bí.

Công dụng của hoa mõm chó

Hoa mõm chó chủ yếu được trồng làm cảnh: trồng bồn, trồng chậu ban công, chậu treo, viền lối đi, và làm hoa cắt cành cắm bình (cành dài, hoa nở dần từ dưới lên nên chơi được khá lâu). Ở Đà Lạt và một số địa phương, nông dân trồng mõm sói làm hoa thương phẩm bán dịp Tết.

Hoa mõm chó được xem là lành tính, chưa ghi nhận độc với người và vật nuôi (dù vậy vẫn không nên ăn). Hương hoa rất nhẹ, phải để gần mũi mới cảm nhận được.

Trong y học dân gian châu Âu, hoa và lá mõm chó từng được dùng đắp ngoài da, nhưng chưa có bằng chứng khoa học đủ tin cậy. Thông tin này chỉ để tham khảo, không thay lời khuyên của bác sĩ.

Ý nghĩa của loài hoa mõm chó

Hoa mõm chó mang nhiều ý nghĩa trái ngược nhau tùy thời kỳ. Thời La Mã, hoa từng bị gắn với sự giả dối. Đến thời Victoria ở Anh, mõm chó lại tượng trưng cho sự duyên dáng và được dùng để bày tỏ tình cảm. Vì có thể mọc lên ở cả những bức tường đá, khe tường khô cằn, hoa còn tượng trưng cho sự mạnh mẽ, không khuất phục số phận, luôn vươn lên dù khó khăn.

Mỗi màu hoa cũng mang ý nghĩa riêng:

• Đỏ: tình yêu, sự nồng cháy và đam mê.
• Vàng: niềm vui, hạnh phúc, những ước mong tốt đẹp.
• Trắng: sự thuần khiết, ngây thơ, trong sáng.
• Tím: sự huyền bí, thanh lịch.

Ở châu Âu xưa, người ta còn tin rằng hoa mõm chó có sức mạnh xua đuổi tà ma, mang lại may mắn. Ở Việt Nam, những chậu mõm chó nhiều màu nở rộ ngày Tết tượng trưng cho một năm mới rực rỡ, sung túc.

Mõm chó đỏ - màu của tình yêu nồng cháy - Ảnh: SAplants, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Kỹ thuật gieo hạt hoa mõm chó

Hoa mõm chó đẹp, nở được ngay dịp Tết, lại dễ trồng dễ chăm nên được ưa chuộng vô cùng. Cách trồng phổ biến nhất là gieo hạt.

Chọn hạt giống

Trên thị trường có nhiều giống mõm chó: giống lùn trồng chậu, giống cao cắt cành, giống hoa đơn màu hoặc hỗn hợp nhiều màu (mix). Tùy sở thích và nơi trồng mà chọn cho phù hợp. Nên mua hạt giống ở cửa hàng uy tín, bao bì ghi rõ giống, hạn sử dụng và tỷ lệ nảy mầm.

Thời vụ

Mõm chó thích khí hậu mát. Muốn hoa nở đúng Tết, nên gieo hạt vào khoảng tháng 9-10 dương lịch (giống lùn ra hoa sau khoảng 3 tháng, giống cao lâu hơn). Lúc này thời tiết mát mẻ, cây phát triển nhanh, khi nở cho những bông hoa đẹp rực rỡ. Ở miền Nam nóng, nên gieo muộn hơn một chút và chọn chỗ thoáng mát.

Cách gieo hạt

1. Chuẩn bị khay ươm và giá thể sạch, tơi xốp (xơ dừa, trấu hun trộn ít phân trùn quế), tưới ẩm trước.
2. Hạt mõm chó rất nhỏ: trộn hạt với ít cát khô cho dễ rải, rắc đều lên mặt giá thể. Không lấp đất dày - hạt cần ánh sáng để nảy mầm, chỉ ấn nhẹ hoặc phủ một lớp thật mỏng.
3. Phun sương giữ ẩm, có thể đậy nắp khay hoặc tấm nilon trong để giữ ẩm, đặt nơi sáng nhẹ, thoáng mát.
4. Sau khoảng 7-14 ngày hạt nảy mầm. Bỏ nắp đậy, đưa khay ra chỗ sáng hơn để cây con không bị vống.
5. Khi cây có 4-6 lá thật thì đánh ra chậu hoặc ra luống.

Cách trồng hoa mõm chó vào chậu

Chuẩn bị giá thể

Cây hoa mõm chó ưa đất ẩm, giàu dinh dưỡng nhưng không chịu úng, nên giá thể cần tơi xốp, thoát nước tốt. Có thể tự trộn khoảng 1/2 đất thịt hoặc đất phù sa, 1/5 xỉ than hoặc trấu hun, phần còn lại là phân chuồng hoai mục hoặc phân trùn quế; hoặc dùng giá thể trộn sẵn bán ở cửa hàng.

Chọn chậu và vị trí

Chọn chậu có lỗ thoát nước, sâu từ 15 cm trở lên; chậu chữ nhật, bồn gỗ trồng nhiều cây cùng lúc sẽ đẹp và rực rỡ hơn. Giống lùn có thể trồng chậu treo trước ban công, hiên nhà. Mõm chó ưa sáng nhưng không chịu được nắng gắt giữa trưa, nên chọn nơi có nắng buổi sáng, thoáng mát.

Trồng cây con vào chậu

Nên trồng vào chiều mát. Cho giá thể vào chậu, cách miệng chậu khoảng 5-8 cm, tưới ẩm trước. Đặt cây con vào, nhẹ tay để không đứt rễ, lấp đất và ấn nhẹ quanh gốc. Mỗi cây cách nhau khoảng 15-25 cm. Sau khi trồng, để chậu ở nơi râm mát khoảng 5-7 ngày cho cây hồi lại rồi mới đưa ra nắng.

Khi cây cao khoảng 10-15 cm, ngắt ngọn một lần để cây đẻ thêm nhánh, cho nhiều bông hoa hơn. Giống cao nên cắm cọc đỡ cho khỏi đổ.

Cách chăm sóc hoa mõm chó

Ánh sáng

Mõm chó là cây ưa sáng, cần khoảng 6 giờ nắng nhẹ mỗi ngày. Nắng đủ thì hoa đậm màu, cây sai hoa; thiếu nắng cây vống, ít hoa. Tuy vậy nắng quá gắt, trời quá nóng làm cây chậm lớn, hoa nhanh tàn.

Nước tưới

Giữ đất ẩm vừa phải, thường tưới khoảng 2-3 lần mỗi tuần, tưới vào gốc vào sáng sớm, tránh làm ướt hoa lá (dễ bị nấm). Trời nắng hanh tăng tưới; trời mưa, nồm giảm tưới để tránh thối gốc.

Phân bón

Khoảng 2 tuần bón một lần phân hữu cơ (phân trùn quế, phân chuồng hoai mục, phân vi sinh). Khi cây sắp ra nụ có thể bón thúc thêm ít phân NPK nhiều lân, kali theo liều trên bao bì để hoa to, đậm màu.

Sau khi hoa nở

Cắt bỏ bông hoa đã tàn để cây tập trung ra bông mới ở các nhánh bên, kéo dài thời gian chơi hoa. Mõm chó hay bị nấm gỉ sắt, thối gốc khi trồng quá dày, ẩm ướt - nên trồng thưa, thoáng và nhổ bỏ cây bệnh.

Chúc bạn có những chậu hoa mõm chó rực rỡ đón Tết nhé! Nếu thích hoa Tết gieo hạt, bạn có thể xem thêm hoa cát tường và cúc đại đóa.

Gợi ý đọc thêm

• Bồ công anh: hoa vàng, cầu hạt trắng bay theo gió, nguồn gốc Á - Âu, phân biệt diếp trời.
• Hoa bất tử: lá bắc khô giữ màu, nguồn gốc nước Úc, làm hoa khô, gieo hạt, chăm sóc.
• Dã quỳ: đặc điểm, nguồn gốc Mexico, mùa dã quỳ Đà Lạt, Tây Nguyên, Ba Vì.
• Dạ yến thảo: hoa hình phễu nhiều màu, nguồn gốc Nam Mỹ, ý nghĩa, gieo hạt, chậu treo.