Hoa hồng: ý nghĩa từng màu, cách trồng, chăm sóc trong chậu

Đặc điểm của hoa hồng

Hồng (hay hường) là tên gọi chung của các cây bụi và cây leo thuộc chi Rosa. Chi này có hơn 300 loài và hàng chục nghìn giống trồng, từ dạng bụi thấp, bụi đứng cho tới dây leo cao tới khoảng 7 m. Hoa có đủ màu từ trắng, hồng, đỏ tới cam, vàng, và nhiều giống có hương thơm. Các loài hồng rất dễ lai với nhau, nên người ta đã tạo ra vô số giống mới.

Bạn có biết? Ở các giống hồng hoa kép, nhiều cánh hoa vốn là nhị hoa đã biến đổi thành cánh - vì thế hoa hồng kép mới có nhiều lớp cánh như vậy.

Thân và cành hồng thường có gai. Về mặt thực vật học, “gai” hồng là gai bì: mọc ra từ lớp vỏ ngoài của thân, nên bẻ nhẹ là bong ra, khác với gai của cây chanh, cây bưởi vốn là cành biến đổi. Những chiếc gai nhỏ mà sắc ấy giúp cây tự vệ và bám vào cây khác khi leo.

Gai bì trên thân hồng - Ảnh: JJ Harrison (https://www.jjharrison.com.au/), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Sau khi hoa tàn, nhiều loài hồng kết quả tầm xuân - quả mọng màu đỏ (vài loài màu tím đen), bên trong chứa các hạt nhỏ. Quả tầm xuân giàu vitamin C, ở nhiều nước được phơi khô làm trà hoặc nấu mứt.

Quả tầm xuân của hồng dại Rosa canina - Ảnh: W.carter, CC0, Wikimedia Commons

Phân bố

Phần lớn các loài hồng có nguồn gốc ở châu Á; chỉ một số ít có nguồn gốc ở châu Âu, Bắc Mỹ và Tây Bắc Phi. Ngày nay hồng được trồng ở khắp nơi trên thế giới, từ vùng ôn đới tới nhiệt đới.

Một số loài hồng thường gặp

Trong hơn 300 loài, đây là vài loài quen thuộc và có ảnh hưởng lớn tới các giống hồng ngày nay:

• Rosa chinensis - nguyệt quý, hồng Trung Hoa: gốc ở Tây Nam Trung Quốc, nở nhiều đợt trong năm; nhờ loài này mà nhiều giống hồng hiện đại ra hoa quanh năm.
• Rosa gallica - hồng Pháp, một trong những loài hồng được trồng lâu đời nhất ở châu Âu.
• Rosa canina - tầm xuân châu Âu (dog rose), hồng dại cho nhiều quả tầm xuân.
• Rosa multiflora - tầm xuân nhiều hoa, hoa nhỏ mọc thành chùm.
• Rosa laevigata - kim anh, hồng leo hoa trắng mọc hoang cả ở Việt Nam.
• Rosa rugosa - hồng Nhật, lá nhăn, rất chịu gió biển.

Nguyệt quý (Rosa chinensis) - Ảnh: Joydeep, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ở Việt Nam còn có những giống hồng cổ được yêu thích như hồng cổ Sa Pa, hồng cổ Hải Phòng và hồng quế - dễ trồng, khỏe và rất thơm.

Vòm hồng leo ‘Dorothy Perkins’ ở vườn hồng Portland (Mỹ) - Ảnh: MauraWen, CC0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa của hoa hồng

Hoa hồng là loài hoa của tình yêu trong nhiều nền văn hóa. Mỗi màu hồng lại mang một ý nghĩa riêng - những ý nghĩa này đến từ quan niệm và “ngôn ngữ các loài hoa”, không phải quy tắc cứng nhắc.

Hồng đỏ

Từ xa xưa, trong thần thoại Hy Lạp - La Mã, hoa hồng đỏ gắn liền với hình ảnh nữ thần tình yêu (Aphrodite, hay Venus của người La Mã). Hồng đỏ là biểu tượng rõ ràng nhất cho một tình yêu mãnh liệt, nồng cháy. Muốn tỏ tình với ai đó, chắc hẳn bạn sẽ nghĩ ngay đến một bó hồng đỏ thắm phải không nào? Với các cặp đôi, tặng hồng đỏ là cách thể hiện tình cảm nồng ấm; với một tình cảm mới chớm, bó hồng đỏ là lời ngỏ chân thành.

Hồng trắng

Màu trắng từ lâu tượng trưng cho sự thuần khiết, trong trắng, nên hồng trắng mang ý nghĩa trong sáng, chân thành. Hồng trắng hay có mặt trong đám cưới, và cũng được dùng để tưởng nhớ, tôn kính người đã khuất.

Hồng trắng - Ảnh: Petro Stelte, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Hồng vàng

Thời Victoria ở Anh, theo “ngôn ngữ các loài hoa”, hồng vàng từng mang nghĩa ghen tuông. Ngày nay hồng vàng gắn với hình ảnh ấm áp của mặt trời, tượng trưng cho tình bạn và niềm vui. Muốn chúc mừng một người bạn, một đóa hồng vàng rực sẽ giúp bạn ấy cảm nhận được sự quan tâm, động viên.

Hồng vàng - Ảnh: Petro Stelte, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Hồng tím

Hồng tím (thường là sắc tím nhạt, tím phớt hồng) đại diện cho sự chung thủy và niềm say mê. Đây là món quà hợp cho những dịp đặc biệt như lễ kỷ niệm ngày cưới.

Hồng tím nhạt - Ảnh: Jennie Faber from Toronto, Ontario, Canada, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Hồng xanh

Màu xanh gợi sự bình yên và vĩnh cửu, nên hồng xanh mang ý nghĩa bất diệt, và cả sự bí ẩn, khó đoán. Nhưng trong tự nhiên không có hoa hồng xanh dương: hồng xanh bán ngoài tiệm phần lớn là hồng trắng được nhuộm màu. Các nhà khoa học Nhật Bản đã tạo ra giống hồng biến đổi gen có sắc xanh tím nhạt, nhưng vẫn chưa có bông hồng xanh dương thật sự.

Hồng tỉ muội

Hồng tỉ muội là những giống hồng hoa nhỏ mọc thành chùm dày. Tặng hồng tỉ muội cho ai đó là ngụ ý mong muốn gắn bó, thân thiết như người trong một nhà.

Hoa hồng còn là đề tài quen thuộc của hội họa: bức “Bình hoa hồng” (1890) của Vincent van Gogh - Ảnh: Public domain, Wikimedia Commons

Cách giữ hoa hồng cắm bình tươi lâu

• Cắt lại gốc trước khi cắm: cắt vát, tốt nhất là cắt ngập trong nước để không khí không lọt vào mạch dẫn.
• Tỉa hết lá nằm dưới mặt nước - lá ngâm nước chóng thối làm nước hỏng nhanh.
• Thay nước mỗi ngày hoặc cách ngày, rửa bình sạch.
• Có thể pha thêm vào nước một chút đường cùng vài giọt nước cốt chanh hoặc giấm; vài giọt thuốc tẩy trong một lít nước giúp hạn chế vi khuẩn. Chỉ dùng một lượng rất nhỏ - nhiều quá sẽ làm hỏng hoa.
• Đặt bình nơi mát, tránh nắng chiếu trực tiếp và tránh luồng gió của quạt, điều hòa.

Công dụng của hoa hồng

Ngoài làm hoa cắt cành và trồng làm cảnh, hoa hồng còn được dùng để:

• Pha trà, ướp hương: cánh hoa hồng (loại trồng không phun thuốc) được phơi khô pha trà, ướp trà, làm túi thơm.
• Làm tinh dầu và nước hoa hồng: tinh dầu hoa hồng nổi tiếng nhất được chưng cất từ hồng Damask (Rosa × damascena), dùng nhiều trong nước hoa và mỹ phẩm.
• Quả tầm xuân giàu vitamin C, được làm trà, mứt ở nhiều nước.

Một số tài liệu nhắc tới các công dụng chữa bệnh của hoa hồng; những công dụng này chủ yếu là kinh nghiệm dân gian, chưa được kiểm chứng đầy đủ. Không tự dùng hoa làm thuốc; hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Cách trồng hoa hồng trong chậu

Hồng được trồng từ xưa tới nay, và hoàn toàn có thể trồng trong chậu ngay tại nhà. Dưới đây là những điều cần chuẩn bị.

Hồng trồng chậu ở ban công - Ảnh: Rezowan, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ánh sáng

Đây là điều kiện quan trọng nhất: hồng cần nhiều nắng, ít nhất khoảng 6 giờ nắng mỗi ngày. Thiếu nắng thì cây yếu, ít hoa, hoa nhỏ và dễ bệnh. Vị trí tốt nhất là chỗ có nắng buổi sáng kéo dài. Ở miền Nam, những ngày nắng gắt có thể che bớt cho chậu vào khoảng giữa trưa, vì chậu nhỏ dễ bị nóng rễ.

Chọn chậu

Chọn chậu rộng khoảng 30-40 cm, sâu từ 30 cm trở lên, đáy có lỗ thoát nước lớn. Có thể lót một lớp sỏi hoặc xỉ dưới đáy, và kê chậu cao hơn mặt sàn một chút cho nước thoát dễ. Có điều kiện thì trồng thẳng xuống đất vườn là tốt nhất.

Đất trồng

Hồng cần đất tơi xốp, giàu hữu cơ và thoát nước tốt để rễ không bị úng. Một hỗn hợp hay dùng: đất thịt hoặc đất phù sa, phân chuồng (phân bò) đã ủ hoai, cùng tro trấu hoặc xơ dừa đã xả chát cho tơi - trộn đều theo tỉ lệ gần bằng nhau. Cho hỗn hợp vào khoảng 2/3 chậu, đặt cây rồi lấp đất tới khoảng 8/10 chiều cao chậu.

Trồng cây

Cây hồng giống ở vườn phần lớn là cây ghép. Khi trồng, đặt cây ngay ngắn, nén chặt đất quanh gốc cho cây đứng vững, không lung lay; tưới đẫm nước. Mấy ngày đầu để chậu ở chỗ nắng nhẹ cho cây hồi lại, sau đó mới đưa ra chỗ nắng hoàn toàn.

Cách chăm sóc hoa hồng

Tưới nước

Hồng thích ẩm nhưng sợ úng. Tưới khi lớp đất mặt đã se lại - mùa nắng nóng, chậu nhỏ có thể cần tưới mỗi ngày, mùa mưa thì thưa hẳn. Tưới vào gốc, tốt nhất vào sáng sớm; tránh tưới lên lá và tránh tưới buổi tối, vì lá ướt qua đêm rất dễ bị nấm bệnh.

Bón phân

Hồng là cây “ăn khỏe”: nên bón thúc định kỳ bằng phân hữu cơ hoai mục hoặc phân bón cân đối, liều lượng theo hướng dẫn trên bao bì. Khi cây bắt đầu ra nụ, có thể bón thêm phân nhiều kali để hoa đậm màu. Không bón phân hay tưới nước trực tiếp lên cánh hoa.

Phòng trừ sâu bệnh

Kẻ thù lớn nhất của hồng là các bệnh nấm, nhất là:

• Bệnh đốm đen: lá có đốm đen viền vàng, rồi vàng úa và rụng. Bệnh do nấm Diplocarpon rosae, phát mạnh khi lá ẩm ướt lâu.
• Bệnh phấn trắng: lá, nụ phủ lớp bột trắng như phấn, hay gặp khi trời ẩm mà bí gió.

Lá hồng bị bệnh đốm đen do nấm Diplocarpon rosae - Ảnh: giantcicada, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Để phòng bệnh: đặt cây chỗ thoáng, đủ nắng, tưới vào gốc, ngắt bỏ và gom đi các lá bệnh (đừng để rụng quanh gốc). Ngoài nấm, hồng còn hay bị rệp, nhện đỏ, bọ trĩ và ốc sên. Thấy những chấm trắng bám trên ngọn, trên lá - đó là rệp sáp - hãy ngắt bỏ phần bị bám ngay. Bị nặng thì dùng thuốc chuyên dùng cho hoa, theo đúng hướng dẫn trên bao bì.

Cắt hoa và cắt tỉa để cây ra lứa mới

Nên cắt hoa vào sáng sớm hoặc chiều mát, lúc cành còn nhiều nước, hoa sẽ lâu héo hơn. Dùng kéo sắc, sạch để không làm dập cành.

Khi cắt hoa hoặc cắt bỏ hoa tàn, cắt phía trên một lá có 5 lá chét, cách mắt lá khoảng 0,5-1 cm, vết cắt hơi nghiêng và chọn mắt quay ra phía ngoài tán. Từ mắt đó, cây sẽ đâm chồi mới cho lứa hoa sau. Nếu một chỗ ra nhiều chồi, tỉa bớt chồi yếu, giữ lại 1-2 chồi khỏe để hoa to và đẹp.

Hoa hồng có rất nhiều công dụng, từ trang trí, làm quà tặng tới ướp trà, làm túi thơm, nên vẫn luôn là loài hoa được yêu thích nhất. Hy vọng bài viết giúp bạn hiểu rõ hơn và tự tay trồng được những chậu hồng thật đẹp.

Gợi ý đọc thêm

• Hồng cổ Hải Phòng: nguồn gốc, đặc điểm, cách giâm cành, chọn đất, làm giàn leo, tưới.
• Hồng cổ Sapa: nguồn gốc, tên giống Mrs. B.R. Cant, đặc điểm hoa kép cánh sen thơm ngọt.
• Hồng quế: đặc điểm hồng quế đơn và kép, ý nghĩa, cách giâm, chiết cành, tưới, bón phân.
• Hoa freesia: hương thơm ngọt, nguồn gốc châu Phi, ý nghĩa, trồng củ trong chậu ở Việt Nam.