Hoa đồng tiền: cách trồng, chăm sóc cho sai hoa, đậm màu

Tên gọi và phân bố của hoa đồng tiền

Hoa đồng tiền, còn gọi là cúc đồng tiền, là tên chung của các loài trong chi Gerbera, thuộc họ Cúc (Asteraceae). Tên chi được đặt để tưởng nhớ Traugott Gerber (1710-1743), nhà thực vật học và bác sĩ người Đức, bạn của Carl Linnaeus.

Chi đồng tiền có vài chục loài hoang dại (các tài liệu đếm khác nhau), phần lớn ở châu Phi, ngoài ra có ở Madagascar và châu Á. Loài được mô tả khoa học đầu tiên là Gerbera jamesonii ở Nam Phi, năm 1889 - tiếng Anh gọi là Barberton daisy hay Transvaal daisy, theo tên vùng đất nơi nó mọc. Hoa đồng tiền trồng làm cảnh và cắt cành ngày nay hầu hết là giống lai Gerbera × hybrida, lai từ G. jamesonii với một loài Nam Phi khác là G. viridifolia; đến nay đã có hàng nghìn giống khác nhau về dáng, cỡ và màu hoa.

Đồng tiền hoang dại Gerbera jamesonii trong khu bảo tồn Lekgalameetse, Nam Phi - Ảnh: Bernard DUPONT from FRANCE, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ở nước ta, hoa đồng tiền được trồng nhiều nhất ở Lâm Đồng. Hoa đẹp, giá trị kinh tế cao nên được trồng phổ biến trong các nhà kính, nhà màng ở đây. Nếu có dịp đến Đà Lạt, Bảo Lộc, Di Linh hay các huyện khác của xứ sở sương mù, bạn sẽ bị thu hút bởi những vườn đồng tiền đỏ chói, vàng rực nổi bật trong làn sương. Đồng tiền cho hoa đẹp nhất ở nơi khí hậu mát; nhờ lai tạo nhiều giống chịu nóng hơn, ngày nay đồng tiền được trồng làm cảnh ở khắp nơi trên cả nước, chủ yếu để trang trí.

Đồng tiền cắt cành được trồng nhiều trong nhà kính - Ảnh: USDAgov, Public domain, Wikimedia Commons

Phân loại hoa đồng tiền

Hoa đồng tiền có rất nhiều giống, được phân loại theo nhiều cách khác nhau.

Phân loại theo dáng hoa

Hoa đồng tiền đơn

Đúng như tên gọi, đồng tiền đơn chỉ có một vòng cánh nên trông hơi mỏng manh; dù vậy, những bông hoa rực rỡ vươn thẳng trên thảm lá xanh vẫn luôn tỏa sắc đầy năng lượng.

Đồng tiền đơn màu đỏ, tâm đen - Ảnh: JLPC, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Hoa đồng tiền kép

Ngược lại, đồng tiền kép có nhiều vòng cánh xếp chồng lên nhau; thường thì vòng cánh ngoài dài hơn vòng trong, xếp so le từng tầng. Đồng tiền kép trông cứng cáp, sặc sỡ nên rất được yêu thích, và ngày nay phần lớn đồng tiền bán ngoài thị trường là đồng tiền kép.

Đồng tiền kép màu hồng - Ảnh: Prabha c (đã cắt ảnh), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Phân loại theo giống hoa

Ở nước ta có khá nhiều giống đồng tiền đang được trồng, hầu hết nhập từ nước ngoài rồi nhân giống trong nước. Nhà vườn thường gọi theo tên thương mại, ví dụ:

• Kim Hoa Sơn: giống nhập từ Trung Quốc, hoa đỏ hoặc vàng với tâm đen đặc trưng.
• Yên Hưng: cũng từ Trung Quốc, nhiều màu đỏ, cam, vàng, trắng, hồng… tâm hoa xanh nhạt.
• Thanh Tú Giai Nhân: hoa hồng phấn, nhiều lớp cánh, cuống hoa cao.

Nếu theo tên nước ngoài, một số giống hay gặp có Esmara (hồng phấn, tâm vàng), Sarolta (cam, tâm đen), Cruiser (đỏ sen, tâm đen), Mayane (vàng sậm, tâm đen), Amareto (vàng trắng, tâm đen), Serena (đỏ sen đậm, tâm đen)… Giống mới ra liên tục, nên tên gọi và màu cụ thể bạn nên hỏi lại nhà vườn khi mua.

Đặc điểm chung của hoa đồng tiền

Dù nhiều giống là thế nhưng đồng tiền có đặc điểm chung rất dễ nhận, nhìn là biết ngay thuộc chi đồng tiền luôn ấy ^^.

Đồng tiền là cây thân thảo sống nhiều năm, thân rất ngắn nằm sát gốc. Lá mọc thành một cụm hình hoa thị sát mặt đất, có cuống, phiến lá thuôn dài, mép lượn sóng hoặc xẻ thùy sâu, mặt trên xanh bóng với gân lá hiện rõ, mặt dưới thường có lông tơ. Từ giữa cụm lá, cây vươn lên những cuống hoa dài, không có lá, phủ lông mịn; mỗi cuống chỉ mang một bông hoa. Tùy giống, cuống hoa cao khoảng 20-60 cm.

Lá đồng tiền mọc thành cụm sát gốc, mỗi cuống mang một bông - Ảnh: Blanka Luppová, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Phải nói đồng tiền là loài hoa mình thích vô cùng: trông cứng cáp, rực rỡ mà vẫn dung dị, quen thuộc. Giống các loài trong họ Cúc, mỗi “bông” đồng tiền thực ra là một cụm hoa gồm rất nhiều hoa nhỏ: vòng ngoài là các hoa lưỡi - chính là những “cánh hoa” dài ta vẫn thấy; ở giữa là các hoa ống nhỏ xếp sít nhau thành tâm hoa. Tâm hoa có màu đen hoặc xanh nhạt tùy giống. Khi bông nở, vòng cánh ngoài xòe ra trước, rồi các hoa ống ở giữa nở dần từ vòng ngoài vào tâm.

Cận cảnh tâm hoa: các hoa ống nhỏ xếp vòng quanh tâm đen - Ảnh: Делфина, CC0, Wikimedia Commons

Đồng tiền hồng tâm xanh nhạt - Ảnh: RamaGaspar, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Hoa tàn sẽ kết quả - là loại quả bế nhỏ, mỗi quả một hạt, đầu có chùm lông tơ như hoa bồ công anh. Đây cũng là nguồn hạt để gieo đồng tiền.

Ý nghĩa của hoa đồng tiền

Nghe tên thôi cũng đủ biết ý nghĩa của loài hoa này rồi các bạn nhỉ ^^. Đồng tiền tượng trưng cho tài lộc, sự giàu sang và thịnh vượng. Để ý mà xem, đồng tiền là một trong những loài hoa được ưa chuộng nhất để kết lẵng, kết bó tặng cửa hàng dịp khai trương: tặng đồng tiền là gửi lời chúc thành công, vạn sự như ý tới người nhận.

Bình hoa đồng tiền nhiều màu - Ảnh: David Condrey, CC0, Wikimedia Commons

Phương pháp nhân giống hoa đồng tiền

Có hai cách trồng đồng tiền mà những người yêu hoa như chúng mình làm được ngay tại nhà: gieo hạt và trồng từ cây giống.

Dù trồng theo cách nào thì khâu chuẩn bị đất cũng rất quan trọng. Đồng tiền phát triển tốt nhất ở đất tơi xốp, giàu hữu cơ, thoáng khí và thoát nước tốt; tốt nhất là đất thịt pha cát. Trước khi trồng nên trộn thêm xơ dừa, tro trấu, phân hữu cơ hoai mục… cho đất thêm tơi và dinh dưỡng. Lưu ý không để đất quá ẩm làm hạt, cây con bị úng, cũng không để đất khô quá nhé.

Cách gieo hạt hoa đồng tiền

Bạn có thể tự thu hạt khi hoa già hoặc mua hạt giống ở nhà vườn. Hạt đồng tiền mất sức nảy mầm khá nhanh, nên dùng hạt mới thu. Một lưu ý nữa: hạt lấy từ cây đồng tiền lai thì cây con thường không giống hệt cây mẹ về màu và dáng hoa - muốn đúng giống thì nên mua cây giống. Thời điểm gieo hợp nhất là khi trời mát mẻ, độ ẩm cao.

Rải hạt nhẹ nhàng lên mặt đất đã chuẩn bị, các hạt cách nhau khoảng 1-2 cm cho cây con có chỗ phát triển, lấp một lớp đất mỏng. Phun sương làm ẩm mặt đất, rồi đặt khay ở nơi thoáng, nắng nhẹ; phun sương hằng ngày giữ ẩm. Sau khoảng một đến hai tuần là hạt bắt đầu nảy mầm rồi đấy.

Cách trồng hoa đồng tiền từ cây giống

Đồng tiền là hoa cảnh phổ biến nên cây giống bán rất nhiều; phần lớn cây giống thương mại được nhân bằng nuôi cấy mô nên đúng giống, đồng đều. Khi chọn, nên lấy cây cao khoảng 8-15 cm, đã có nhiều lá, ngọn phát triển tốt, không sâu bệnh - cây khỏe thì mang về mới chóng lớn, cho hoa tốt.

Làm đất như ở trên. Đồng tiền có bộ rễ chùm, ăn nông ở lớp đất mặt, nên đừng trồng sâu: đặt cây sao cho phần cổ rễ (chỗ các lá mọc ra) nằm ngang hoặc hơi cao hơn mặt đất. Lấp đất lên cổ rễ là nguyên nhân rất hay gặp khiến đồng tiền bị thối gốc. Trồng luống thì để khoảng cách vừa phải cho các khóm thông thoáng. Tưới đủ ẩm (đừng tưới quá nhiều), đặt cây ở chỗ nắng nhẹ là cây phát triển tốt.

Với bụi đồng tiền đã lớn, có nhiều nhánh, bạn cũng có thể tách bụi để có thêm cây mới.

Những lưu ý khi chăm sóc hoa đồng tiền

Ánh sáng

Đồng tiền là cây ưa sáng: đủ sáng thì cây khỏe, lá cứng cáp, sai hoa và hoa đậm màu. Nhưng nên cho cây nắng nhẹ (nắng sáng là tốt nhất), tránh nắng gắt buổi trưa làm cây héo rũ.

Nhiệt độ

Đồng tiền cho hoa đẹp nhất ở nơi khí hậu mát - đó là lý do hoa phát triển rất tốt ở các vườn Đà Lạt. Nhiệt độ thích hợp khoảng 15-25 °C; trời nóng kéo dài thì cây còi cọc, hoa nhạt màu và ít hoa.

Nước tưới

Giai đoạn gieo hạt và cây con, phun sương nhẹ 1-2 lần/ngày cho đất luôn ẩm để cây bén rễ nhanh. Khi cây đã lớn, có nhiều lá và ra hoa thì tưới thưa hơn - tưới khi mặt đất se lại, thường khoảng 2 ngày một lần tùy thời tiết. Tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát, tưới vào gốc, tránh để nước đọng ở ngọn cây và trên lá: đất ẩm lâu, nước đọng ở cổ rễ sẽ làm cây bị thối gốc, chết rũ.

Phân bón

Bón phân tùy giai đoạn. Lúc gieo hạt và cây con chỉ cần đất giàu hữu cơ là đủ, chưa cần phân hóa học. Khi cây ra nụ, có thể bón thêm phân có nhiều kali để hoa đẹp và đậm màu, liều lượng theo hướng dẫn trên bao bì. Hết mỗi đợt hoa, bón thêm phân chuồng hoai mục để cải tạo đất, nuôi cây cho đợt hoa sau.

An toàn cho thú cưng

Theo ASPCA, đồng tiền không độc với chó, mèo và ngựa - nhà có thú cưng trồng hay cắm bình đều yên tâm.

Trên đây là những thông tin cơ bản và cần thiết nhất để trồng và chăm sóc hoa đồng tiền. Chúc bạn trồng được những khóm đồng tiền thật rực rỡ nhé ^^.

Một số hình ảnh khác của hoa đồng tiền

Đồng tiền ở một chợ hoa tại Tallinn, Estonia - Ảnh: Henry Hemming, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Gợi ý đọc thêm

• Hoa hướng dương: đặc điểm, có thật quay theo mặt trời, ý nghĩa, cách gieo hạt.
• Oải hương: oải hương Anh, Pháp, Tây Ban Nha, ý nghĩa, công dụng, độc tính với thú cưng.
• Hoa thiên điểu: nguồn gốc Nam Phi, đặc điểm, ý nghĩa, tách bụi, gieo hạt.
• Cúc mặt trời: hoa vàng nhỏ nở dài ngày, nguồn gốc châu Mỹ, gieo hạt, trồng viền, chăm sóc.