Hoa đậu biếc (Clitoria ternatea): đặc điểm, cách trồng

Đậu biếc có vẻ đẹp dân dã với màu tím biếc trên nền lá xanh, lại dùng được trong bếp. Bài này mình gom đặc điểm, cách dùng và cách trồng để bạn tham khảo nhé!

Tên gọi và nguồn gốc của hoa đậu biếc

Cây có tên khoa học Clitoria ternatea, thuộc họ Đậu (Fabaceae). Theo Wikipedia, tên loài đặt theo đảo Ternate của Indonesia (nơi lấy mẫu vật của Linnaeus), cây bản địa vùng xích đạo châu Á, gồm Nam Á và Đông Nam Á, và đã được đưa sang châu Phi, Úc, châu Mỹ.

Đặc điểm của hoa đậu biếc

• Dạng cây: dây leo thân thảo, sống nhiều năm, ưa đất ẩm, trung tính. Nhiều trang tiếng Việt ghi thân dài 15-17 m, mình không kiểm chứng được nên không giữ số này; thực tế dây dài vài mét trên giàn.
• Lá: lá kép, lá chét hình bầu dục, đầu tù.
• Hoa: màu xanh lam đậm, mọc đơn, có vệt vàng nhạt; có giống hoa trắng, hồng và dạng hoa kép (nhiều cánh).
• Quả và hạt: quả đậu dẹt, mỗi quả có khoảng 6-10 hạt. Theo Wikipedia, hạt không ăn được, còn quả non ăn được.
• Cố định đạm: như các cây họ Đậu, rễ cộng sinh với vi khuẩn rhizobia cố định đạm trong không khí, nên cây được dùng làm phân xanh, phủ đất cải tạo đất.

Hoa đậu biếc cánh cờ lớn, xanh lam đậm, giữa có đốm trắng vàng - Ảnh: Wilfredor, CC0, Wikimedia Commons

Cây ít sâu bệnh nặng và dễ trồng.

Ý nghĩa của hoa đậu biếc

Theo quan niệm dân gian, hoa đậu biếc tượng trưng cho vẻ đẹp nền nã, sự duyên dáng, niềm vui và tính hòa đồng, dễ gần. Đây là ý nghĩa văn hóa, không phải điều khoa học chứng minh.

Công dụng của hoa đậu biếc

• Trang trí: trồng hàng rào, cổng, giàn che, trồng chậu.
• Tạo màu thực phẩm: theo Wikipedia, ở Đông Nam Á hoa được dùng làm màu xanh tự nhiên cho cơm nếp, bánh (như món nasi kerabu ở Malaysia). Trà hoa đậu biếc đổi màu theo độ pH: thêm chanh sẽ chuyển sang tím hồng; ở Thái Lan và Việt Nam người ta thường pha với mật ong, chanh.
• Nhuộm: hoa dùng để nhuộm sợi tự nhiên trong một số cộng đồng ở châu Á.
• Phân xanh, phủ đất: nhờ khả năng cố định đạm.

Lưu ý: theo Wikipedia, hoa đậu biếc hiện không phải thành phần thực phẩm được phép tại Liên minh châu Âu, và có sản phẩm bị thu hồi vì lý do này. Nếu bạn định bán thực phẩm, đồ uống có hoa đậu biếc ra nước ngoài, nên kiểm tra quy định của thị trường đó.

Rễ và hạt đậu biếc có thể gây hại khi ăn. Trà hoa đậu biếc là thức uống, không phải thuốc chữa bệnh. Bạn không nên ăn hạt, và nếu đang mang thai, đang dùng thuốc hoặc có bệnh nền, hãy hỏi bác sĩ trước khi uống thường xuyên.

Thông tin về sức khỏe chỉ để tham khảo, hãy hỏi bác sĩ khi có thắc mắc.

Cách trồng hoa đậu biếc

Cây đậu biếc gieo trong chậu đất nung - Ảnh: Joydeep, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Nhân giống bằng hạt

Đậu biếc thường được gieo bằng hạt. Hạt lấy từ quả khô của cây khỏe, tách vỏ, chọn hạt mẩy rồi phơi khô; hoặc mua hạt giống còn hạn sử dụng. Ngâm hạt trong nước ấm khoảng 30-60 phút (có thể ủ khăn ẩm một ngày đêm cho nứt hạt) rồi gieo sâu khoảng 1-2 cm vào đất tơi xốp ẩm. Hạt thường nảy mầm nhanh; khi cây cao khoảng 30-40 cm thì trồng ra chậu hoặc đất vườn.

Trồng và làm giàn

• Đất: đất tơi xốp, thoát nước, giàu hữu cơ; có thể trộn phân hữu cơ hoai, xơ dừa, trấu.
• Chậu: chậu hoặc thùng xốp có lỗ thoát nước đều trồng được.
• Giàn: khi cây ra tua cuốn thì làm giàn, hàng rào hoặc lưới cho cây leo; tán rộng nên che phủ tốt.

Chăm sóc hoa đậu biếc

• Ánh sáng: ưa nhiều nắng; thiếu sáng cây ít hoa.
• Nước: tưới đều, nhất là mùa khô; mùa mưa chú ý thoát nước để không úng. Nên tưới vào gốc, không tưới thẳng lên hoa.
• Phân bón: cây họ Đậu tự cố định đạm nên không cần nhiều phân đạm; bón phân hữu cơ hoai định kỳ, thêm phân giàu kali khi cây ra nụ.
• Cắt tỉa: cắt cành héo, lá vàng, cành sâu bệnh để cây gọn và ra hoa nhiều hơn.

Lỗi thường gặp

• Cây nhiều lá ít hoa: thiếu nắng hoặc thừa đạm.
• Lá vàng, rụng: úng nước hoặc khô hạn.
• Dây phủ lấn cây khác: cắt tỉa định kỳ.

Gợi ý đọc thêm

• Hoa thiên lý: nguồn gốc Trung Quốc - Đông Dương, đặc điểm, dùng làm rau, giâm cành.
• Hoa đăng tiêu: phân biệt hai loài, đặc điểm, ý nghĩa, giâm cành, gieo hạt, chăm sóc.
• Hoa lan tỏi: nguồn gốc Nam Mỹ, đặc điểm lá có mùi tỏi và hoa tím phai trắng, giâm cành.
• Hoa lồng đèn: nguồn gốc Nam Mỹ, đặc điểm hoa quả, ý nghĩa, giâm cành, trồng chậu treo.