Hoa đăng tiêu (Campsis): các loài, cách trồng, chăm sóc

Đăng tiêu có hoa đỏ cam rực rỡ như đốm lửa, dân dã mà đẹp. Bài này mình gom đặc điểm, ý nghĩa và cách trồng để bạn tham khảo nhé!

Tên gọi và nguồn gốc của hoa đăng tiêu

Nhiều trang tiếng Việt ghi cây có tên khoa học Campsis radicans, nguồn gốc Bắc Mỹ, và dùng các tên “nữ uy, lan tiêu, cát tường”. Thực tế “đăng tiêu” thường chỉ hai loài:

• Campsis grandiflora (tiếng Anh Chinese trumpet vine): theo Wikipedia, loài này bản địa Đông Á, mọc nhanh, hoa lớn màu cam hình loa kèn, nở vào mùa hè (khoảng tháng 5-8 ở nơi gốc), ưa đất ẩm, giàu dinh dưỡng và nhiều nắng, chịu lạnh kém hơn C. radicans.
• Campsis radicans (trumpet vine, còn gọi trumpet creeper): theo Wikipedia, bản địa miền đông Bắc Mỹ, leo bằng rễ khí sinh và thân quấn, thân có thể dài trên 10 m; ở nhiều nơi được xem là loài xâm lấn.

Cây bán dưới tên “đăng tiêu” ở Việt Nam có thể là một trong hai loài này. Hai loài rất giống nhau, tên “Mỹ quốc tử vi” thường dùng cho C. radicans. Cách nhận biết: C. grandiflora có hoa to hơn, tràng đỏ ngoài và cam đỏ trong, còn C. radicans có tràng ống dài và họng vàng nhạt (theo Wikipedia).

Đặc điểm của hoa đăng tiêu

• Lá: lá kép lông chim lẻ mọc đối, màu xanh đậm bóng, mép có răng cưa; C. grandiflora có 7-9 lá chét, C. radicans có 7-13 lá chét.
• Hoa: hình loa kèn, dài khoảng 5-9 cm, cam đến đỏ cam, mọc thành chùm rủ; theo Wikipedia hoa C. radicans không có hương.
• Quả: quả nang dài, cứng, nứt đôi để phát tán hạt có cánh; quả C. radicans dài khoảng 15 cm.
• Rụng lá: cây rụng lá vào mùa lạnh rồi đâm chồi vào xuân.

Hoa đăng tiêu hình kèn, cánh cam đỏ - Ảnh: Zythème, CC0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa và công dụng

Đăng tiêu chủ yếu để làm cảnh: giàn hoa, vòm cổng, hàng rào, ban công. Hoa cam rực nên theo quan niệm dân gian mang lại may mắn, xua điều xấu cho gia chủ; đây là niềm tin văn hóa, không phải điều khoa học chứng minh.

Đông y có dùng hoa đăng tiêu, nhưng tự áp dụng có thể gây hại, đặc biệt với phụ nữ có thai. Bạn đừng tự dùng hoa, rễ, dây đăng tiêu làm thuốc.

Thông tin về sức khỏe chỉ để tham khảo, hãy hỏi bác sĩ khi có thắc mắc.

Cách trồng hoa đăng tiêu

Đăng tiêu leo bám tường nhà nhờ rễ khí sinh - Ảnh: Dalgial, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Giâm cành (thường dùng)

Chọn cành bánh tẻ khỏe, cắt đoạn dài khoảng 15-20 cm, cắm nghiêng vào đất tơi xốp, thoát nước (đất cát pha mùn), đặt nơi râm mát, giữ ẩm. Thời điểm thuận lợi là đầu xuân hoặc đầu mùa sinh trưởng. Cành thường ra rễ sau khoảng vài tuần.

Gieo hạt

Gieo từng hạt vào bầu đất tơi xốp, phủ lớp đất mỏng, giữ ẩm đều nhưng không úng. Cây con cần cắm cọc cho leo. Cây từ hạt thường mất nhiều năm mới ra hoa.

Chăm sóc hoa đăng tiêu

• Ánh sáng: ưa nhiều nắng; thiếu nắng cây ít hoa.
• Nước: tưới đều khi cây còn nhỏ và đang lớn; cây lớn chịu hạn khá hơn. Tưới vào sáng sớm, tưới chậm cho nước ngấm.
• Đất: giàu mùn, thoát nước tốt, giữ ẩm.
• Phân bón: cây mọc nhanh, nhiều cành lá nên cần bón định kỳ phân hữu cơ hoai hoặc NPK; tránh bón nhiều đạm vào lúc cây chuẩn bị ra hoa vì cây sẽ tốt lá mà ít hoa.
• Cắt tỉa: cắt cành yếu, cành khô và lá vàng; theo kinh nghiệm chung, hoa ra ở đầu ngọn và nách lá nên giữ nhiều cành khỏe sẽ có nhiều hoa.
• Giàn leo: cây rất khỏe và nặng khi lớn, rễ khí sinh có thể bám vào tường, mái; chọn giàn chắc, tránh trồng sát công trình cần giữ gìn.

Lỗi thường gặp

• Ít hoa: thiếu nắng hoặc thừa đạm.
• Lá vàng, rụng: úng nước, khô hạn hoặc lạnh.
• Cây lan nhanh: theo Wikipedia, C. radicans có thể thành loài xâm lấn; cắt tỉa thường xuyên, không để chồi rễ lan ra ngoài.

Gợi ý đọc thêm

• Hoa chùm ớt: nguồn gốc Nam Mỹ, đặc điểm lá hoa quả, ý nghĩa.
• Hoa đậu biếc: nguồn gốc châu Á, đặc điểm, làm trà và tạo màu thực phẩm.
• Lan cẩm cù: không phải lan, nguồn gốc Đông Á, hoa chùm cầu hình sao thơm, giâm cành.
• Lan hoàng dương: không phải lan, nguồn gốc Borneo - Malaysia, đặc điểm chuỗi hoa vàng.