Hoa cát đằng (Thunbergia grandiflora): đặc điểm, trồng

Hoa cát đằng dân dã, màu xanh nhẹ nhàng, dễ trồng và hợp khí hậu nhiệt đới như Việt Nam. Bài này mình gom đặc điểm và cách trồng, kèm lưu ý cây leo rất khỏe nên cần chọn chỗ trồng cẩn thận.

Tên gọi và nguồn gốc của hoa cát đằng

Cây có tên khoa học Thunbergia grandiflora (tên loài nghĩa là “hoa lớn”), thuộc họ Ô rô (Acanthaceae). Theo Wikipedia, cây có nguồn gốc ở Đông Nam Á, đặc biệt là vùng Đông Dương, và nay đã mọc hoang ở nhiều nơi trên thế giới. Nhiều trang tiếng Việt ghi nguồn gốc “Ấn Độ và các nước châu Á”.

Đặc điểm của hoa cát đằng

• Dạng cây: dây leo thường xanh, thân non xanh, có lông, vuông cạnh; thân già hóa gỗ, tròn, màu nâu. Theo Wikipedia, cây có thể cao tới khoảng 20 m và có bộ rễ sâu, rễ cọc rất lớn.
• Lá: mọc đối, cuống dài tới 10 cm, hình trứng, hình tim đến tam giác hoặc chia thùy cạnh, dài tới khoảng 22 cm và rộng 15 cm (thường nhỏ hơn); gân nổi rõ.
• Hoa: hình loa kèn, dài tới khoảng 8 cm, rộng 6-8 cm, xếp thành chùm rủ. Tràng hoa 5 thùy tròn, thường xanh lam nhạt, tím hoặc tím oải hương, họng vàng nhạt đến trắng, mặt ngoài trắng.
• Quả: quả nang màu nâu, hình trứng, dài khoảng 3 cm, có mỏ nhọn, chứa 2-4 hạt.

Hoa cát đằng hình phễu, cánh tím nhạt, họng vàng - Ảnh: Vinayaraj, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cây có thể trở thành loài xâm lấn

Theo Wikipedia và các hồ sơ cỏ dại của Úc mà bài này dẫn, cát đằng đã mọc hoang và thành cỏ dại ở một số nước nhiệt đới và cận nhiệt đới do leo quá mạnh, phủ kín cây khác. Nếu bạn trồng ngoài vườn, hãy cắt tỉa thường xuyên, không để cây leo sang cây khác, và không vứt cành cắt ra nơi hoang dã.

Công dụng và ý nghĩa

Cát đằng chủ yếu để làm cảnh: trồng làm vòm cổng, tường rào, giàn hoa, hay trên ban công hướng nắng cho dây rủ xuống như tấm rèm. Lá to, dày, nên giàn cát đằng cho bóng mát tốt.

Lưu ý: loài làm trà thảo mộc ở Thái Lan là Thunbergia laurifolia, không phải cát đằng; đừng tự dùng cát đằng làm thuốc.

Thông tin về sức khỏe chỉ để tham khảo, hãy hỏi bác sĩ khi có thắc mắc.

Cách nhân giống hoa cát đằng

Quả nang có mỏ nhọn của cát đằng - Ảnh: Philipp Weigell, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Giâm cành (thường dùng)

Chọn cành khỏe, không sâu bệnh từ cây đã trồng vài năm, cắt đoạn dài khoảng 20-40 cm có ít nhất 2 mắt, cắt vát. Cắm vào đất tơi xốp, ẩm, giữ nơi sáng nhẹ và tưới nhẹ cho đến khi ra rễ.

Gieo hạt

Hạt có thể ngâm nước ấm vài giờ rồi gieo vào đất tơi xốp, phủ lớp đất mỏng, giữ ẩm bằng phun sương. Cây từ hạt thường lớn chậm hơn và ra hoa muộn hơn giâm cành.

Chăm sóc hoa cát đằng

• Giàn leo: cây leo khỏe và nặng; cần giàn chắc, rộng, tránh trồng sát tường mỏng, mái tôn hay đường điện.
• Ánh sáng: ưa nhiều nắng; thiếu sáng cây ít hoa.
• Nước: tưới đều, nhất là khi mới trồng và mùa khô; trồng chậu hoặc bồn phải tưới nhiều hơn trồng đất.
• Đất và phân: đất màu mỡ, thoát nước, bón lót phân hữu cơ hoai; bón định kỳ phân hữu cơ hoặc phân vi sinh, nhất là trước mùa ra hoa.
• Cắt tỉa: cắt nhánh phụ, nhánh già cho cây gọn và ra hoa nhiều hơn.
• Mùa lạnh: cây ưa nóng ẩm, chịu lạnh kém; ở vùng lạnh cây có thể rụng lá rồi đâm chồi lại vào xuân.

Lỗi thường gặp

• Cây ít hoa: thường do thiếu nắng, thừa đạm hoặc chưa được cắt tỉa.
• Lá vàng, rụng: do úng nước, khô hạn hoặc lạnh.
• Cây leo lấn sang cây khác: cắt tỉa thường xuyên, hướng dây vào giàn.

Gợi ý đọc thêm

• Hoa thiên lý: nguồn gốc Trung Quốc - Đông Dương, đặc điểm, dùng làm rau, giâm cành.
• Mai hoàng yến: nguồn gốc, đặc điểm chùm hoa vàng, ý nghĩa, giâm cành, chăm sóc.
• Mai xanh: nguồn gốc châu Mỹ nhiệt đới, đặc điểm lá nhám, chùm hoa tím xanh, giàn leo.
• Hoa móng cọp: nguồn gốc, đặc điểm, ý nghĩa, nhân giống, trồng và chăm sóc.