Hoa bách nhật (Gomphrena globosa): ý nghĩa, cách trồng

Bách nhật tím mộng mơ, dễ trồng, dùng làm hoa khô đẹp. Bài này mình gom đặc điểm, cách trồng, kèm nguồn gốc và họ thực vật đúng.

Tên gọi và nguồn gốc của hoa bách nhật

Nhiều trang gọi đây là “loài hoa cúc” có nguồn gốc Ấn Độ. Theo GBIF và Wikipedia: cây thuộc họ Dền (Amaranthaceae), không phải họ Cúc, và có nguồn gốc ở Trung Mỹ (Panama, Guatemala), nay được trồng khắp thế giới. Tên “cúc” chỉ do hình dáng đầu hoa; hoa thật rất nhỏ, kín đáo bên trong khối lá bắc.

Ở Nepal, hoa này gọi là makhamali ful và được kết vòng trong lễ Tihar; trong tiếng Phạn gọi là Rakta Mallika.

Đặc điểm của hoa bách nhật

• Dạng cây: cây hàng năm nhiệt đới, theo Wikipedia cao tới khoảng 60 cm; nhiều cành, thẳng. Rất chịu nóng và khá chịu hạn, lớn tốt nhất ở nơi nhiều nắng và đủ ẩm.
• Lá: lá đơn, mọc đối, hình bầu dục, mặt dưới nhiều lông.
• Hoa: đầu hoa tròn ở ngọn cành, dài khoảng 4 cm khi trưởng thành; các giống trồng có màu tím đỏ (magenta), tím, đỏ, cam, trắng, hồng, tím nhạt.
• Hoa khô: đầu hoa giữ màu và hình dáng khi khô nên rất được dùng làm hoa khô, trang trí, quà tặng.
• Sắc tố: betacyanin trong hoa bền ở pH 3-7, có thể dùng làm màu thực phẩm đỏ tím tự nhiên (theo Wikipedia).

Bách nhật hoa trắng - Ảnh: Greg Peterson, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa của hoa bách nhật

Tên “trăm ngày” và hoa lâu phai nên theo quan niệm dân gian, bách nhật tượng trưng cho sự bền lâu, thủy chung; màu tím thường gắn với tình yêu chung thủy. Đây là ý nghĩa văn hóa, không phải điều khoa học chứng minh.

Công dụng của hoa bách nhật

• Trang trí: trồng viền, ban công, thảm hoa; một số nơi trồng thành cánh đồng để du lịch, chụp ảnh.
• Hoa khô: cắt khi hoa vừa nở rộ rồi treo ngược nơi thoáng, tối.
• Thực phẩm, thảo dược: Wikipedia ghi G. globosa là cây ăn được và từng được dùng trong thảo dược ở một số nơi. Các công dụng chữa ho, hen được nhắc trên mạng chưa có bằng chứng khoa học đáng tin; bạn đừng tự dùng cây làm thuốc.

Thông tin về sức khỏe chỉ để tham khảo, hãy hỏi bác sĩ khi có thắc mắc.

Cách trồng hoa bách nhật

Cây thường gieo bằng hạt.

Bách nhật trồng chậu, hoa nở dày - Ảnh: Mokkie, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

• Làm đất: làm sạch cỏ, đá; bón lót phân hữu cơ hoai hoặc phân cân đối. Làm đất trước trồng khoảng 7-10 ngày (theo bài gốc).
• Gieo hạt: gieo vào khay hoặc luống đất tơi xốp, lấp mỏng, giữ ẩm. Khi cây con khỏe thì chuyển ra chỗ nhiều nắng.
• Trồng cây con: nhẹ nhàng để không đứt rễ, trồng không quá sâu; sau 5-7 ngày cây hồi xanh thì chăm sóc tiếp.

Chăm sóc hoa bách nhật

• Ánh sáng: ưa nhiều nắng; thiếu nắng cây ít hoa và vươn dài.
• Nước: tưới đều, đủ ẩm; cây chịu hạn khá nhưng đẹp hơn khi đủ nước.
• Phân bón: bón nhẹ; tránh thừa đạm làm cây tốt lá ít hoa.
• Cắt tỉa: cắt hoa tàn, tỉa ngọn để cây ra nhiều nhánh và hoa.

Lỗi thường gặp

• Ít hoa, thân vươn: thiếu nắng.
• Thối gốc: đất đọng nước.
• Hoa nhạt màu: thiếu sáng hoặc đất quá giàu đạm.

Gợi ý đọc thêm

• Hoa sao nhái: nguồn gốc châu Mỹ, đặc điểm cây hàng năm, ý nghĩa, gieo hạt.
• Hoa dừa cạn: nguồn gốc Madagascar, hoa quanh năm, gieo hạt, chăm sóc; cây có độc.
• Hoa bất tử: lá bắc khô giữ màu, nguồn gốc nước Úc, làm hoa khô, gieo hạt, chăm sóc.
• Cát tường: nguồn gốc, đặc điểm, cách trồng và chăm sóc để cây không bị lùn.