Cây trúc nhật: ý nghĩa, cách tách bụi, giâm cành, chăm sóc

Nằm trong bộ tứ “Tùng - Cúc - Trúc - Mai”, trúc là loài cây thanh nhã, giản dị mà lại mang nhiều ý nghĩa đặc biệt. Cũng giống vậy, trúc nhật là loài cây tuy không cùng họ nhưng có dáng vẻ cũng như ý nghĩa phong thủy rất giống trúc, mà vẻ ngoài lại đẹp sang trọng nên ngày càng được ưa chuộng trồng trang trí. Ngày nay, từ công viên, hàng quán đến căn hộ gia đình… đâu đâu mình cũng thấy loài cây này.

Tên gọi, nguồn gốc của cây trúc nhật

Cây trúc nhật còn được gọi là trúc đốm, trúc nhật đốm (loại lá có chấm vàng) hay trúc nhật xanh. Tên tiếng Anh là gold dust dracaena (huyết giác bụi vàng) hay Japanese bamboo (trúc Nhật) - dù cây chẳng liên quan gì đến Nhật Bản.

Về nguồn gốc, theo các tài liệu thực vật học, trúc nhật là loài bản địa của rừng nhiệt đới Tây Phi và Trung Phi, từ Guinea đến Cameroon và Cộng hòa Congo. Châu Á, trong đó có Việt Nam, chỉ là nơi cây được trồng làm cảnh rất phổ biến.

Tên khoa học của cây là Dracaena surculosa; loại lá đốm hay bán ngoài chợ thường là các giống như ‘Punctulata’, ‘Florida Beauty’, ‘Milky Way’. Nhiều người nhầm tưởng trúc nhật cùng họ với tre trúc, nhưng không phải nhé: trúc nhật thuộc chi Huyết giác (Dracaena), cùng chi với phất dụ, thiết mộc lan (Dracaena fragrans), cây phát tài (Dracaena sanderiana), và có họ hàng gần với cây huyết dụ (Cordyline). Chỉ là dáng thân có đốt, lá mọc thành tầng khiến nó trông giống trúc mà thôi.

Đặc điểm thực vật của cây trúc nhật

Trúc nhật là cây bụi, thường mọc thành khóm giống như bụi lau sậy ven sông. Thân cây hình trụ tròn, mảnh, có các đốt dài ngắn không đều, tựa như cây trúc nhưng nhỏ hơn. Trồng làm cảnh trong nhà, cây thường cao khoảng 60 cm-1,5 m; ngoài tự nhiên có thể cao vài mét. Thân chỉ to khoảng 1-3 cm, phân nhiều cành nhỏ phủ lá sum suê. Thân non màu xanh lục, bọc bởi các bẹ mỏng giống tre trúc, khi già bẹ rụng dần, thân chuyển màu vàng nâu.

Lá trúc nhật hình bầu dục thuôn dài, gốc lá hơi tròn, nhọn dần về phía đầu, mặt lá bóng mượt, mép nguyên, dài đến khoảng 20 cm. Lá mọc thành vòng 2-3 lá quanh mỗi đốt (vòng giả), trông rất đều và thanh. Có hai loại lá phổ biến:

• Trúc nhật xanh: lá xanh bóng một màu.
• Trúc nhật đốm: lá xanh lốm đốm chấm vàng kem dày đặc như bụi vàng, có giống có thêm vệt trắng ở giữa lá.

Trúc nhật đốm - lá lốm đốm như rắc bụi vàng - Ảnh: Mokkie, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Trúc nhật cũng có hoa, nhưng không phải lúc nào cũng nở, thường chỉ thấy khi cây đã trưởng thành, khỏe mạnh. Hoa màu trắng xanh, nhỏ, cánh mảnh và dài, mọc thành chùm tỏa tròn ở đầu cành, vươn ra khỏi tán lá, thường nở và tỏa hương vào ban đêm.

Hoa trúc nhật - Ảnh: PtrQs, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Khi hoa tàn, cây cho quả mọng hình tròn, đường kính đến khoảng 2 cm, xanh khi non và chuyển cam đỏ khi chín.

Quả trúc nhật chín màu cam đỏ - Ảnh: Dinesh Valke, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Cây trúc nhật có độc không?

Theo ASPCA, trúc nhật (gold dust dracaena) độc với chó và mèo - ăn phải lá có thể gây nôn (đôi khi có máu), chảy dãi, bỏ ăn, mèo có thể bị giãn đồng tử. Nhà có thú cưng thì đặt chậu nơi chúng không gặm được; trẻ nhỏ cũng không nên ăn quả.

Ý nghĩa phong thủy của cây trúc nhật

Chắc hẳn bạn từng nghe đến bộ tứ “Tùng - Cúc - Trúc - Mai” rồi đúng không. Trúc trong bộ tứ ấy là tre trúc của Việt Nam, nhưng dần dà người ta cũng xem trúc nhật mang ý nghĩa tương tự: thân mảnh mai, nhã nhặn nhưng ngay thẳng, nên được xem là đại diện của tinh thần quân tử, bản lĩnh không khuất phục trước khó khăn.

Trúc nhật có sức sống mãnh liệt, quanh năm xanh tốt, nên cũng tượng trưng cho sức sống kiên cường của con người. Theo quan niệm dân gian, trồng cây trong nhà mang lại may mắn, thịnh vượng cho gia chủ, đem đến điều tích cực. Theo ngũ hành, cây màu xanh được cho là hợp người mệnh Mộc, mệnh Hỏa.

Lợi ích khi trồng cây trúc nhật

Dáng cây đơn sơ, lá xanh nhã nhặn, kích thước vừa phải nên trúc nhật rất được ưa chuộng trồng trong nhà: phòng khách, đại sảnh, góc cầu thang, bàn làm việc (chậu nhỏ hoặc bình thủy sinh). Cây cũng hay được trồng ở quán xá, công viên, luống cây ven lối đi, tạo không gian xanh mát. Ở chung cư mình, họ trồng những khóm trúc nhật bên những bụi tre cảnh nhỏ, phải nói là cực kỳ mát mắt và cho mình cảm giác an yên khi đi dạo ở đó.

Cây xanh trong nhà giúp không gian dễ chịu hơn. Một số loài Dracaena có trong nghiên cứu lọc không khí của NASA (1989) trong buồng kín thí nghiệm; trong nhà ở thật, tác dụng lọc không khí của vài chậu cây là nhỏ, không thay được thông gió.

Cách nhân giống cây trúc nhật

Nhân giống trúc nhật không khó, có 2 cách chính: tách bụi từ cây mẹ và giâm cành.

Tách bụi

1. Chọn cây mẹ khỏe mạnh, phát triển tốt, không sâu bệnh, đã mọc thành khóm.
2. Nhấc cả bụi ra khỏi chậu (hoặc đào lên), gỡ bớt đất bám ở gốc.
3. Chọn phần bụi con có rễ riêng, dùng dao sắc cắt rời, giữ càng nhiều rễ càng tốt.
4. Trồng vào chậu hoặc hố đã chuẩn bị (hố rộng hơn bầu cây một chút, sâu khoảng 30 cm khi trồng đất vườn), lấp đất, nén nhẹ, tưới ẩm và để nơi râm mát vài ngày.

Bạn cũng có thể trồng bụi trúc nhật tách ra vào bình nước thành chậu thủy sinh: rửa sạch đất ở rễ, cắt rễ hỏng, cho rễ ngập khoảng 2/3 trong nước sạch, thay nước mỗi tuần và thỉnh thoảng thêm vài giọt dung dịch dinh dưỡng thủy sinh.

Giâm cành

1. Chọn cành bánh tẻ (không quá non, không quá già), cắt đoạn có khoảng 2 đốt lá, cắt sát dưới đốt.
2. Có thể chấm gốc cành vào thuốc kích rễ theo liều trên bao bì.
3. Cắm cành vào giá thể ẩm, tơi xốp (đất trộn xơ dừa, trấu hun) hoặc cắm vào cốc nước sạch.
4. Đặt nơi thoáng mát, sáng nhẹ, tránh nắng gắt, phun sương giữ ẩm.

Khoảng 2-3 tuần sau cành bắt đầu ra rễ; sau 30-45 ngày cây đã cứng cáp, chăm như cây con bình thường.

Lưu ý khi trồng và chăm sóc trúc nhật

Đất trồng

Chọn đất tơi xốp, giàu mùn, thoát nước tốt, như đất thịt nhẹ hoặc đất pha cát, trộn thêm phân hữu cơ hoai mục, trấu hun. Chậu phải có lỗ thoát nước.

Ánh sáng và nhiệt độ

Trúc nhật thích ánh sáng gián tiếp, chịu được bóng bán phần - vốn là cây mọc dưới tán rừng. Đặt cây ở nơi sáng như gần cửa sổ, ban công có mái che, đại sảnh. Thiếu sáng lâu ngày, lá đốm sẽ nhạt bớt đốm, cây vươn dài; nắng gắt chiếu thẳng làm lá cháy, vàng. Nếu để trong phòng thiếu sáng, thỉnh thoảng đưa cây ra chỗ có nắng sáng sớm nhẹ. Cây sinh trưởng tốt nhất ở khoảng 20-30°C, không chịu rét đậm - mùa đông miền Bắc nên để trong nhà, tránh gió lạnh.

Nước tưới

Trúc nhật ưa ẩm vừa phải nhưng không chịu úng. Tưới khi lớp đất mặt khô khoảng 2-3 cm, thường 2-3 lần mỗi tuần khi trời nóng, ít hơn khi trời mát. Tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát. Có thể phun sương lên lá những ngày hanh khô.

Phân bón

Trúc nhật không cần nhiều phân. Trong mùa sinh trưởng, khoảng 1 tháng bón một lần phân hữu cơ, phân vi sinh hoặc phân NPK cân đối pha loãng theo liều trên bao bì. Không bón khi cây mới trồng, mới tách và hạn chế vào mùa đông.

Một số vấn đề thường gặp ở cây trúc nhật

• Lá vàng, héo, rụng, cháy mép: thường do nắng gắt, gió mạnh, khô nước hoặc ngược lại là úng rễ. Kiểm tra đất: khô thì tưới đủ, ướt sũng thì giảm tưới, thay đất thoát nước tốt hơn; chuyển cây vào chỗ sáng dịu, kín gió.
• Lá có đốm loang lổ, muội đen: thường là bệnh thán thư, nấm muội đen do ẩm thấp, đất bí, kèm rệp sáp tiết dịch. Cắt bỏ lá bệnh, thay giá thể thoát nước tốt, đặt cây nơi thông thoáng; khi cần dùng thuốc trừ nấm được phép lưu hành, phun đúng liều trên nhãn.

Cây trúc nhật là loài cây mang ý nghĩa phong thủy tốt, lại dễ trồng, dễ chăm sóc, nên nếu bạn đang tìm một loại cây xanh trang trí nội thất cho gia đình, hàng quán thì đây là lựa chọn tuyệt vời đấy. Bạn cũng có thể xem thêm cây thủy trúc và cây phú quý.

Gợi ý đọc thêm

• Nhất mạt hương: đặc điểm lá thơm, hoa, ý nghĩa, công dụng, cách giâm cành, tưới nước.
• Cây phú quý: đặc điểm, các giống, ý nghĩa phong thủy, độc tính với chó mèo.
• Cây vạn lộc: phân biệt với phú quý, đặc điểm, ý nghĩa phong thủy, độc tính, cách tách bụi.
• Kim ngân lượng: đặc điểm, ý nghĩa phong thủy ngày Tết, cách gieo hạt.