Trầu bà (Epipremnum aureum): ý nghĩa, cách trồng, chăm sóc

Ngày nay, trồng cây phong thủy đang được rất nhiều hộ gia đình quan tâm vì những ý nghĩa mà nó mang lại. Trong top những loại cây phong thủy được ưa chuộng thì trầu bà luôn nằm trong nhóm đầu. Sở dĩ như vậy là bởi tính dễ trồng, dễ chăm sóc của em này và cả màu xanh mát mắt mà cây mang lại cho không gian sống!

Nguồn gốc, tên gọi của trầu bà

Cây có tên tiếng Anh là pothos, golden pothos hay devil’s ivy (dây thường xuân của quỷ). Ở Việt Nam người ta hay gọi là trầu bà, trầu bà vàng, trầu bà leo; nhiều nước châu Á còn gọi là money plant (cây tiền) vì tin rằng cây mang tài lộc.

Theo tài liệu thực vật học, trầu bà là loài bản địa của đảo Mo’orea thuộc quần đảo Society (Polynesia thuộc Pháp, Nam Thái Bình Dương). Từ đó cây được đem đi trồng khắp nơi; ở vùng nhiệt đới ấm, nó thoát ra ngoài vườn và mọc dại, leo kín cả thân cây to. Ở xứ lạnh, trầu bà chỉ sống được trong nhà, làm cây trồng chậu.

Đặc điểm thực vật của cây trầu bà

Trầu bà là dây leo thường xanh, bám vào cây hoặc tường bằng rễ khí sinh mọc ở các mắt thân. Khi trồng chậu trong nhà, dây thường dài vài mét; ngoài tự nhiên cây có thể leo cao tới khoảng 20 m, thân to đến vài cm.

Lá là lá đơn, mọc so le, hình tim, mặt bóng. Điều thú vị là cây có hai “tuổi” lá khác nhau: khi còn non và bò, lá nhỏ (thường dưới 20 cm), nguyên hình tim - đây chính là lá ta thấy ở chậu trầu bà trong nhà. Khi cây leo lên cao và trưởng thành, lá to dần, có thể dài tới 1 m và xẻ thùy lông chim bất thường. Nhiều giống có lá loang vàng hoặc trắng kem do chọn lọc; vết loang này là đặc điểm của giống, không phải bệnh.

Trầu bà leo bám thân cây, lá lớn dần khi cây trưởng thành - Ảnh: Filo gèn’, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Trầu bà có ra hoa không?

Gần như không. Trầu bà là loài duy nhất trong họ Ráy được ghi nhận là rất khó ra hoa; nghiên cứu cho thấy cây thiếu một gen tạo hormone gibberellin cần cho việc ra hoa, và người ta chỉ thấy hoa khi xử lý hormone trong phòng thí nghiệm. Vì vậy nếu bạn thấy “trầu bà nở hoa” ở ngoài chợ hoặc trên mạng thì thường đó là một cây khác trong họ Ráy (như trầu bà đế vương, lan ý…), chứ không phải trầu bà Epipremnum aureum.

Các giống trầu bà phổ biến

• Trầu bà lá xanh: lá xanh lục đơn sắc.
• Trầu bà vàng (golden pothos): lá xanh loang vàng - giống quen thuộc nhất.
• Marble Queen: lá loang trắng kem nhiều.

Trầu bà giống Marble Queen lá loang trắng kem - Ảnh: Spnq, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Những cây cũng bị gọi nhầm là “trầu bà”

Ở chợ cây cảnh Việt Nam, nhiều cây khác trong họ Ráy cũng được bán với tên “trầu bà”, nhưng không phải Epipremnum aureum:

• Trầu bà lá xẻ (chân vịt): cây to, lá xẻ thùy sâu - tên khoa học hiện nay là Thaumatophyllum bipinnatifidum (tên cũ Philodendron bipinnatifidum), gốc Nam Mỹ.
• Trầu bà đế vương: thường là các giống ‘Imperial Red’, ‘Imperial Green’ của loài Philodendron erubescens (gốc Colombia), lá to, mọc thành bụi chứ không leo; cũng thuộc họ Ráy.

Tên gọi thương mại ở chợ không thống nhất, nên nếu muốn mua đúng cây, hãy hỏi tên khoa học hoặc xem lá: trầu bà Epipremnum aureum là dây leo có lá hình tim nhỏ, bóng, thân bám rễ khí sinh.

Trầu bà có độc không?

Có. Trầu bà chứa canxi oxalat (dạng tinh thể hình kim) trong lá và thân. Theo ASPCA, cây độc với chó và mèo; với người, nhai phải lá gây rát miệng, họng, sưng môi lưỡi, chảy nước dãi, buồn nôn, có thể nôn và tiêu chảy.

• Đặt chậu ngoài tầm với của trẻ nhỏ, chó, mèo - nhất là dây buông thõng dễ bị gặm.
• Nếu trẻ hoặc thú cưng cắn lá: rửa sạch miệng, cho uống nước, theo dõi; đưa đi khám nếu sưng, khó thở hoặc nôn nhiều.
• Nhựa cây có thể gây ngứa da nhạy cảm; đeo găng khi cắt tỉa nhiều.

Ý nghĩa phong thủy của cây trầu bà

Cây có sức sống mạnh, dây mọc nhanh, cắt ra ở đâu cũng bén rễ, nên trong phong thủy trầu bà tượng trưng cho sự sinh sôi, phát triển, thịnh vượng. Ở nhiều nước châu Á, người ta gọi nó là cây tiền (money plant), tin rằng trồng trong nhà giúp tài lộc, may mắn cho gia chủ. Theo quan niệm dân gian, cây hợp nhiều tuổi, mệnh; đặc biệt có người cho là hợp tuổi Ngọ. Đây là niềm tin dân gian, bạn tham khảo cho vui.

Công dụng của cây trầu bà

• Trang trí: dây buông thõng đẹp ở chậu treo, kệ cao, đầu tủ; trồng giàn leo, cột leo; trồng thủy sinh trong bình thủy tinh để bàn.
• Cây dễ chăm cho người mới trồng: chịu bóng, chịu quên tưới.
• Lọc không khí: nghiên cứu của NASA (1989) cho thấy pothos giảm được một số chất như formaldehyde trong buồng kín thí nghiệm; trong nhà ở thật, tác dụng của một vài chậu cây là rất nhỏ, không thay được thông gió.

Bạn có thể đọc ở đâu đó rằng trầu bà “hút bức xạ điện tử từ wifi, điện thoại” - điều này không có bằng chứng khoa học.

Trầu bà trồng thủy sinh trong bình thủy tinh để bàn - Ảnh: Dinkun Chen, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cách trồng cây trầu bà

Cách nhân giống đơn giản nhất là giâm cành - làm quanh năm, tốt nhất vào mùa xuân - hè khi cây phát triển mạnh.

Giâm cành trong đất

1. Cắt đoạn dây dài khoảng 10-15 cm, có ít nhất một mắt thân (chỗ có rễ khí sinh nhỏ hoặc mầm), tỉa bỏ lá ở phần gốc.
2. Để vết cắt ráo khoảng 30-60 phút.
3. Cắm vào giá thể ẩm, tơi xốp, thoát nước: ví dụ đất trộn xơ dừa, trấu hun, ít xỉ than, ít phân hữu cơ hoai.
4. Đặt nơi sáng nhẹ, thoáng mát, tránh nắng gắt, giữ ẩm bằng cách phun sương. Sau vài tuần cành ra rễ, nảy lá mới.

Mỗi chậu cắm 3-5 đoạn cho nhanh rậm.

Trồng thủy sinh

Cắt đoạn dây dài 15-20 cm, có mắt thân và 2-3 lá, tỉa lá phần dưới. Cắm vào bình thủy tinh đựng nước sạch sao cho mắt thân ngập nước, lá không chạm nước. Thay nước 1-2 tuần một lần, rửa nhẹ rễ nếu nhớt; mỗi tháng có thể thêm vài giọt dung dịch dinh dưỡng thủy sinh. Sau 2-4 tuần thấy rễ trắng mọc từ các mắt thân.

Cách chăm sóc cây trầu bà

Ánh sáng

Trầu bà chịu bóng rất tốt, nhưng ưa ánh sáng gián tiếp (gần cửa sổ có rèm, phòng khách sáng). Nắng gắt chiếu thẳng làm lá cháy vàng. Thiếu sáng, cây vẫn sống nhưng dây vống, lá thưa và giống loang vàng nhạt dần.

Nước tưới

Chỉ tưới khi lớp đất mặt khô khoảng 2-3 cm, tưới đẫm rồi để thoát nước; thường 1-2 lần mỗi tuần, ít hơn vào mùa lạnh. Úng nước là nguyên nhân chính khiến trầu bà thối gốc, lá vàng; cây thiếu nước thì lá rũ xuống nhưng tưới lại là hồi phục nhanh.

Nhiệt độ

Cây hợp khí hậu ấm, khoảng 15-30°C; không chịu lạnh sâu - mùa đông miền Bắc nên để cây trong nhà, tránh gió lùa và hơi lạnh trực tiếp.

Phân bón, cắt tỉa

Mỗi 1-2 tháng bón một lần phân hữu cơ loãng hoặc phân NPK cân đối pha loãng trong mùa sinh trưởng. Cắt tỉa ngọn dây dài để cây đẻ nhánh rậm hơn - đoạn cắt lại đem giâm thành chậu mới.

Chúc bạn có những chậu trầu bà xanh mướt! Nếu thích cây dễ chăm khác, bạn có thể xem thêm cây lan ý, cây phú quý và cây thủy trúc.

Gợi ý đọc thêm

• Cây đuôi công: gốc Brazil, lá xanh và lá tím, vì sao lá cụp ban đêm, ý nghĩa.
• Hồng môn: nguồn gốc Colombia - Ecuador, mo hoa đỏ, ý nghĩa, tách bụi.
• Hương thảo: nguồn gốc, đặc điểm, làm gia vị, giâm cành, gieo hạt, chăm sóc.
• Cây mẫu tử: tên gọi, nguồn gốc châu Phi, ý nghĩa, tách chồi con nhân giống.