Cây siro (Carissa carandas): đặc điểm, cách trồng, làm siro

Siro dễ trồng, chịu hạn, quả đẹp. Nhưng cây có gai nhọn và nhựa trắng; bài này giúp bạn biết cây, cách nhân giống và cách dùng quả an toàn.

Tên gọi và nguồn gốc

Theo Wikipedia, Carissa carandas là cây bụi có hoa thuộc họ Trúc đào (Apocynaceae). Quả có kích thước như quả mọng, thường được dùng làm gia vị trong dưa muối (pickle) và mứt ở Ấn Độ; quả chín màu đen, vị ngọt hoặc chua tuỳ cây. Cây chịu hạn tốt, mọc được trên nhiều loại đất, nhiều ở Western Ghats của Ấn Độ và cả vùng chân đồi Himalaya (Siwalik) ở Ấn Độ và Nepal, độ cao từ 30 đến 1.800 m. Tên tiếng Anh gồm Bengal currant, Carandas plum, Christ’s thorn, karonda.

Cây từng được dùng làm hàng rào dày ở Ấn Độ (Great Hedge of India, 1803-1879) vì dễ trồng, chịu hạn và mọc nhanh, dày.

Đặc điểm của cây siro

• Dáng cây: cây bụi thân gỗ, mọc thẳng hoặc leo giàn, cao khoảng 1-2 m khi trồng cảnh; cành có gai nhọn rất sắc.
• Lá: hình trứng, màu xanh sẫm, dài khoảng 5-7 cm (theo mô tả tiếng Việt).
• Hoa: trắng, thơm, hình ống, năm thuỳ, thành cụm.
• Quả: quả mọng hình cầu hoặc hơi bầu dục, chín từ trắng xanh sang đỏ tím rồi đen; khi cắt cuống tiết nhựa trắng (latex).

Hoa siro trắng 5 cánh, thơm - Ảnh: Sakurai Midori, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ý nghĩa của cây siro

Người chơi cây thường tin quả đỏ mọng mang lại may mắn và thịnh vượng. Đây là quan niệm văn hoá, không phải đặc tính khoa học.

Công dụng và an toàn

Theo Wikipedia, quả được dùng làm gia vị, dưa muối, mứt, mứt trái cây và được dùng như “cherry giả” trong bánh; quả chứa nhiều chất như sắt, vitamin C và A, canxi và phospho. Quả chín mới nên ăn, vì quả xanh có nhựa trắng; hãy rửa sạch và ăn vừa phải.

Quả siro chín chuyển tím đen - Ảnh: Sogellizer, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Trong y học Ayurveda, quả, lá và rễ được dùng trong nhiều bài thuốc, nhưng đây là kinh nghiệm cổ truyền chưa được kiểm chứng đầy đủ; đừng tự dùng.

Thông tin chỉ để tham khảo, không thay lời khuyên của bác sĩ. Đừng tự dùng lá, rễ làm thuốc hay ngâm rượu. Cây có gai nhọn, nên đặt cách xa lối đi, chỗ trẻ em chơi.

Nhân giống

Theo Wikipedia, siro được trồng từ hạt (gieo tháng 8-9 ở Ấn Độ, vào đầu mùa mưa); cây từ hạt bắt đầu cho quả sau khoảng hai năm. Ngoài ra còn nhân giống bằng ghép mắt, ghép áp, và giâm cành có thể thành công.

• Gieo hạt: lấy hạt từ quả chín, gieo vào đất ẩm, phủ lớp mỏng (rơm mục hoặc trấu để giữ ẩm). Mầm lên khoảng vài tuần.
• Chiết cành: giữ đúng đặc tính cây mẹ; chọn cành khoẻ, khoanh vỏ, bó xơ dừa ẩm và bọc nilon, đợi ra rễ rồi cắt.

Chăm sóc cây siro (kinh nghiệm chung)

• Ánh sáng: càng nhiều nắng, cây càng phát triển tốt và quả càng đậm màu.
• Đất: không kén đất nhưng cần thoát nước tốt để rễ không bị úng.
• Nước: chịu hạn khá; tưới vừa phải, đừng tưới quá thường xuyên.
• Phân bón: bón phân hữu cơ hoặc NPK định kỳ trong mùa ra hoa và nuôi quả.
• Cắt tỉa: cắt tỉa để cây gọn và thông thoáng; mang găng tay vì gai nhọn.

Gợi ý đọc thêm

• Hoa trà: nguồn gốc Đông Á, đặc điểm, các giống hay gặp ở Việt Nam, giâm cành, ghép.
• Tuyết sơn phi hồng: nguồn gốc Texas, đặc điểm, phân biệt với ngọc phù dung, cách trồng ưa nắng.
• Hoa diễm châu: chùm hoa sao nhiều màu thu hút ong bướm, nguồn gốc châu Phi - Yemen.
• Hoa ngũ sắc: đặc điểm, ý nghĩa, cách trồng bằng giâm cành, gieo hạt, chăm sóc.