Cây me tây (cây còng, Samanea saman): đặc điểm, cách trồng

Me tây rất to nên chỉ hợp chỗ rộng. Bài này nói về nguồn gốc, đặc điểm và những lưu ý khi trồng cây gỗ lớn.

Tên gọi và nguồn gốc

Theo Wikipedia, Samanea saman là cây gỗ nửa rụng lá thuộc họ Đậu, bản địa Trung và Nam Mỹ (từ Mexico xuống Peru và Brazil), và đã được trồng khắp vùng nhiệt đới, nhất là Nam và Đông Nam Á, các đảo Thái Bình Dương (gồm Hawaii). Cây có nhiều tên trong tiếng Anh: rain tree, saman, monkey pod, five o’clock tree… Tên khoa học còn được ghi là Albizia saman (GBIF xem đây là tên đồng nghĩa).

Cây me tây mọc giữa dòng sông Mê Kông mùa nước nổi - Ảnh: Basile Morin, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Tên Việt “me tây” do lá kép giống lá me; một số tài liệu cũng gọi là muồng ngủ hoặc cây còng.

Đặc điểm của cây me tây

• Dáng cây: cây gỗ tán rộng hình dù đối xứng, thường cao 15-25 m và đường kính tán tới khoảng 30 m. Cành có lông tơ mịn.
• Lá: lá kép lông chim, mỗi lá gồm 6-16 lá chét hình thoi dài 2-4 cm. Cây rụng lá một thời gian trong mùa khô. Lá gập lại khi trời mưa và vào buổi tối, vì thế có tên “rain tree” và “five o’clock tree”.
• Hoa: hoa hồng nhạt với nhị trắng và đỏ, mỗi cụm khoảng 12-25 hoa; hàng nghìn cụm có thể phủ khắp cây.
• Quả: quả đậu cong, dai, chứa phần thịt dính ăn được bao quanh hạt dẹt hình bầu dục.
• Tán lá: tán lớn cho bóng mát nhưng để nước mưa xuyên xuống đất bên dưới.

Lá kép lông chim của me tây - Ảnh: Vengolis, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Công dụng

Me tây chủ yếu được trồng làm cây bóng mát, tạo cảnh quan. Ở một số nơi cây có trong y học dân gian nhưng chưa được kiểm chứng.

Thông tin chỉ để tham khảo, không thay lời khuyên của bác sĩ. Đừng tự dùng vỏ, lá làm thuốc.

Cách trồng cây me tây

Trồng me tây bằng cây giống (bầu) là cách tiện nhất. Chọn cây khoẻ, thân cứng cáp, lá xanh tốt; đào hố rộng hơn bầu, bón lót phân hữu cơ hoai mục, đặt cây thẳng đứng, nén đất chắc và tưới ngay. Cây trồng từ hạt lớn chậm nên ít người làm.

Vì cây rất to, hãy chọn chỗ rộng, cách xa nhà, tường rào, đường dây điện và hệ thống thoát nước ngầm; rễ và tán sẽ phát triển mạnh theo năm tháng.

Chăm sóc cây me tây

• Ánh sáng: nhiều nắng, nơi thoáng.
• Nước: cây non tưới đều; cây lớn chịu hạn và chịu ẩm khá, chỉ tưới thêm khi nắng hạn kéo dài.
• Phân bón: bón phân hữu cơ hoặc phân tổng hợp vài tháng một lần khi cây còn nhỏ; cây lớn cần ít chăm sóc.
• Cắt tỉa: cắt cành khô, cành chạm nhà hoặc dây điện; nên nhờ thợ có kinh nghiệm với cây lớn.

Gợi ý đọc thêm

• Cây bàng: nguồn gốc, đặc điểm, phân biệt bàng Singapore, bàng vuông (độc).
• Phượng tím: nguồn gốc Nam Mỹ, phân biệt phượng vĩ, đặc điểm, ý nghĩa, nhân giống bằng hạt.
• Cây đầu lân: nguồn gốc, đặc điểm, cách phân biệt ba loài hay bị nhầm ở chùa chiền.
• Sen đất: nguồn gốc Đông Nam nước Mỹ, đặc điểm lá hoa quả, ý nghĩa, cách gieo hạt.