Cây lưỡi hổ (lưỡi mèo): ý nghĩa, nhân giống, chăm sóc

Nếu bạn đang tìm một loài cây cảnh để bàn nhỏ xinh, mang những ý nghĩa tốt lành, tích cực thì cây lưỡi mèo chắc chắn là thứ bạn đang tìm rồi đấy. Cây lưỡi mèo lại dễ nhân giống, dễ trồng và chăm sóc nên ai ai cũng yêu loài cây này ^^.

Tên gọi và nguồn gốc của cây lưỡi mèo

Ở Việt Nam, cây được gọi là lưỡi mèo hay lưỡi hổ; tên tiếng Anh là snake plant (cây rắn) hoặc mother-in-law’s tongue (lưỡi mẹ vợ - vì lá sắc nhọn). Nhiều năm cây được xếp vào chi Sansevieria, nhưng nghiên cứu di truyền cho thấy chi này nằm trong chi Dracaena; vì vậy các cơ sở dữ liệu hiện nay (GBIF, Kew) dùng tên Dracaena trifasciata, còn Sansevieria trifasciata là tên cũ vẫn xuất hiện nhiều trên sách báo. Họ của cây là Măng tây (Asparagaceae), chứ không phải họ Agavaceae như tài liệu cũ.

Cây có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Tây Phi, từ Nigeria đến Congo, rồi được trồng khắp châu Á, châu Âu, châu Mỹ làm cây cảnh. Ở Tây Phi, cây lưỡi mèo viền vàng được gắn với nữ thần Ọya trong tín ngưỡng Yoruba.

Đặc điểm của cây lưỡi mèo

Lưỡi mèo là cây xanh quanh năm, sống nhiều năm, mọc thành bụi dày nhờ thân rễ bò ngang (đôi khi nổi trên mặt đất, đôi khi nằm dưới đất) - từ thân rễ này cây liên tục đâm chồi mới nên bụi lớn nhanh. Lá cây dày, cứng, mọc thẳng, màu xanh đậm có vân ngang xám xanh nhạt. Lá trưởng thành thường dài khoảng 70-90 cm, rộng 5-6 cm, trong điều kiện tốt có thể cao hơn 1,8 m; các giống lùn chỉ cao 15-40 cm, rất hợp để bàn.

Hiện ở Việt Nam có hai loại hay gặp:

• Lưỡi mèo xanh sọc xám: lá xanh có vân ngang xám xanh, không viền.
• Lưỡi mèo viền vàng (giống ‘Laurentii’): có hai viền vàng chạy dọc mép lá, đẹp và sang hơn.

Lưỡi mèo trồng chậu sứ trong nhà - Ảnh: Enzo Rippa, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Trồng trong nhà, cây rất hiếm ra hoa. Khi ra hoa, một cán hoa dài mọc từ giữa bụi, hoa màu trắng xanh đến kem, mọc thành chùm dài; một số cây có hương thơm về đêm, số khác không thơm; hoa hơi dính. Ra hoa thường là dấu hiệu cây đã trưởng thành, khỏe và thoáng sáng.

Hoa lưỡi mèo - Ảnh: Mlogic, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Lợi ích và ý nghĩa của cây lưỡi mèo

• Trang trí, dễ chăm: lá thẳng tạo dáng gọn, hợp góc nhà, cầu thang, phòng khách, bàn làm việc. Cây chịu quên tưới nên rất hợp người bận rộn.
• Quang hợp kiểu CAM: lưỡi mèo mở khí khổng vào ban đêm để lấy CO2, giúp giảm mất nước - đây là cơ chế giúp cây chịu hạn tốt.
• Lọc không khí: nghiên cứu của NASA (1989) trong buồng kín thí nghiệm ghi nhận cây lưỡi mèo loại được một số chất như formaldehyde, benzen… Tuy vậy tốc độ lọc quá chậm để có tác dụng đáng kể trong nhà ở thật; không thay được việc mở cửa thông gió.
• Phong thủy: theo quan niệm dân gian, lá thẳng nhọn như kiếm giúp “xua điều xui rủi”, bảo vệ gia đình, nên cây hay được đặt ở góc nhà, cạnh cửa. Đây là niềm tin dân gian, bạn tham khảo cho vui.

Lưỡi mèo hợp trồng chậu đặt văn phòng, sảnh - Ảnh: Ben PL, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cây lưỡi mèo có độc không?

Lá lưỡi mèo chứa saponin, theo ASPCA độc nhẹ với chó và mèo: nhai, nuốt phải có thể gây nôn, buồn nôn, chảy dãi, tiêu chảy. Nhà có thú cưng nên đặt chậu cao hoặc nơi chúng không gặm được. Với người, đừng ăn lá; nhựa có thể gây ngứa với da nhạy cảm.

Trong dân gian một số nơi có truyền miệng dùng lá lưỡi mèo chữa ho, viêm họng, nhưng chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy. Thông tin này chỉ để tham khảo, không tự dùng cây làm thuốc; hãy hỏi bác sĩ khi cần.

Phương pháp nhân giống cây lưỡi mèo

Lưỡi mèo nhân giống bằng tách chồi (chia thân rễ) hoặc giâm lá. Điểm cần nhớ: giâm lá thì cây con mất viền vàng (trở về lá xanh sọc), vì vậy muốn giữ giống viền vàng phải tách chồi.

Tách chồi (chia bụi)

Cây trưởng thành liên tục đâm chồi mới bên cạnh nhờ thân rễ. Bạn chọn cây mẹ khỏe mạnh, xanh tốt, có chồi con khoảng 2-3 lá và đã có rễ. Nhấc cả bụi ra khỏi chậu, gỡ bớt đất, dùng dao sắc đã khử trùng cắt thân rễ nối chồi con với cây mẹ, giữ lại rễ cho chồi. Chấm vết cắt ở cây mẹ bằng vôi hoặc để ráo. Trồng chồi con vào chậu mới, lấp đất, nén nhẹ, để nơi thoáng mát vài ngày rồi mới tưới nhẹ.

Giâm lá

1. Chọn lá khỏe, cắt thành các đoạn dài khoảng 5-8 cm; nhớ đánh dấu chiều (đầu gốc, đầu ngọn) vì chỉ cắm đúng chiều mới ra rễ.
2. Để vết cắt khô se vài ngày ở nơi thoáng mát (không phơi nắng gắt).
3. Cắm đầu gốc xuống giá thể cát hoặc xơ dừa trộn trấu hun, giữ ẩm rất nhẹ.
4. Sau vài tuần đến vài tháng, đoạn lá ra rễ và đâm chồi mới từ gốc. Cách này chậm hơn tách chồi.

Cách trồng và chăm sóc cây lưỡi mèo

Đất và chậu

Lưỡi mèo hợp đất tơi xốp, thoát nước thật nhanh: đất pha cát, trộn trấu hun, xơ dừa, đá nhỏ, ít phân hữu cơ hoai. Chậu bắt buộc phải có lỗ thoát nước; chậu thấp, rộng vì cây mọc theo thân rễ ngang.

Ánh sáng

Cây chịu bóng rất tốt, nhưng đủ sáng, nhất là nắng sớm nhẹ, thì cây khỏe và màu lá đẹp hơn. Chậu để trong phòng ít sáng nên thỉnh thoảng đưa ra ban công, chỗ sáng gián tiếp.

Nước tưới

Đây là điểm quan trọng nhất: lưỡi mèo là cây chịu hạn, sợ úng hơn sợ khô. Chỉ tưới khi đất đã khô hẳn; mùa nóng khoảng 1-2 tuần tưới một lần, mùa lạnh, mùa mưa còn thưa hơn. Tưới vào gốc, tránh để nước đọng ở nách lá. Úng nước làm thối thân rễ, lá mềm nhũn, vàng - nguyên nhân chết cây thường gặp nhất.

Nhiệt độ

Cây ưa ấm và không chịu lạnh; mùa đông miền Bắc, những đợt rét đậm nên đưa chậu vào chỗ kín gió, giảm tưới.

Phân bón

Cây ít cần phân. Mỗi vài tháng trong mùa sinh trưởng bón một chút phân hữu cơ hoai mục hoặc phân NPK pha loãng là đủ.

Như bạn thấy đấy, lưỡi mèo là loài cây dễ trồng và dễ chăm sóc. Nếu bạn không có nhiều thời gian nhưng vẫn muốn có một chậu cây xanh trong nhà thì đây là lựa chọn rất hợp. Bạn có thể xem thêm cây trầu bà, cây lan ý và cây đuôi công.

Gợi ý đọc thêm

• Cỏ lan chi: Cỏ lan chi (Chlorophytum, họ Măng tây) là gì, khác cây mẫu tử ra sao, ý nghĩa.
• Cỏ may mắn: ý nghĩa cỏ bốn lá, phân biệt với me đất, rau bợ, mầm thanh long; đặc điểm.
• Dương xỉ: Dương xỉ là gì, phân biệt dương xỉ cảnh (Nephrolepis).
• Hoa son môi: đặc điểm hoa như thỏi son, ý nghĩa, cách giâm cành, tách bụi.