Cây lan ý (Spathiphyllum): ý nghĩa, cách trồng, chăm sóc

Lan ý là một loài cây mình yêu vô cùng, bởi bạn hoa này dễ trồng, dễ chăm sóc lắm, mà hoa lại bền, lá xanh mướt. Đặc biệt lan ý có ý nghĩa phong thủy rất tốt nên hầu như nhà mình ai cũng thích. Các cụ thì luôn trân quý hoa này vì đây là một loài hoa khá truyền thống và gắn liền với cuộc sống từ xa xưa.

Tên gọi, nguồn gốc của cây lan ý

Ở Việt Nam, lan ý còn được gọi là bạch môn, huệ hòa bình, và có tên “phong thủy” là thuận buồm xuôi gió (vì hoa như cánh buồm trắng). Dù có tên “lan”, cây không phải lan mà thuộc họ Ráy - cùng họ với trầu bà, môn, vạn niên thanh.

Chi Spathiphyllum có khoảng 59 loài, mọc ở vùng nhiệt đới châu Mỹ và Đông Nam Á, thường ở tầng thấp của rừng ẩm, ven sông suối. Loài lan ý S. wallisii được phát hiện mọc hoang ở Colombia vào cuối thế kỷ 19; tên loài đặt theo nhà sưu tầm thực vật người Đức Gustav Wallis. Từ đó cây và các giống lai của nó được trồng khắp thế giới làm cây cảnh. Ở Việt Nam, lan ý được trồng từ lâu, nhiều nhà có vài khóm trước hiên, trong sảnh.

Đặc điểm thực vật của cây lan ý

Lan ý là cây thân thảo sống nhiều năm, gần như không có thân: lá mọc thẳng từ gốc thành bụi. Chậu cảnh cao khoảng 30 cm-1 m tùy giống - có giống lùn để bàn, giống lai to đặt sảnh. Lá hình bầu dục thuôn nhọn, xanh đậm, bóng, gân nổi rõ, cuống dài cong duyên dáng.

“Hoa” lan ý thật ra là gì?

Phần trắng như cánh hoa không phải cánh hoa mà là mo hoa (spathe) - một lá bắc lớn. Hoa thật rất nhỏ, mọc dày đặc trên bông mo (spadix) hình trụ màu vàng kem nhô ra giữa mo - đây là cấu trúc điển hình của họ Ráy (giống hoa rum, hồng môn). Mo hoa thường trắng, có gân xanh; khi hoa già, mo chuyển dần sang màu xanh - vì vậy bạn có thể thấy “lan ý hoa xanh”: đó là hoa đã già hoặc một số giống, không phải loài khác.

Mo trắng và bông mo - phần “hoa” của lan ý - Ảnh: Juan Carlos Fonseca Mata, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Mo hoa lan ý khá bền, giữ được nhiều tuần. Cây cần đủ sáng và dinh dưỡng mới ra hoa; không nên kỳ vọng cây “nở hoa quanh năm”.

Mo hoa già chuyển xanh, bông mo phình lên - Ảnh: Vinayaraj, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Lan ý có độc không?

Có. Lá, thân và hoa lan ý chứa canxi oxalat (tinh thể hình kim). Nhai hoặc nuốt phải gây rát, ngứa, sưng miệng, lưỡi, họng, chảy nước dãi, buồn nôn, nôn, khó nuốt. Theo ASPCA, cây độc với chó và mèo.

• Nhà có trẻ nhỏ, chó, mèo: đặt chậu trên cao hoặc cân nhắc không trồng; dặn bé không cho lá, hoa vào miệng.
• Nếu lỡ ăn phải: rửa miệng, cho uống sữa hoặc nước, theo dõi; đưa đi khám nếu sưng nhiều, khó thở, nôn liên tục.
• Nhựa cây có thể gây ngứa da với người nhạy cảm; đeo găng khi tách bụi.

Ý nghĩa của cây lan ý

Mo trắng tinh nhô lên giữa lá xanh gợi sự thuần khiết, bình yên - vì thế cây có tên huệ hòa bình. Theo quan niệm dân gian, lan ý tượng trưng cho hòa thuận, an lành, giúp gắn kết tình thân trong gia đình; tên “thuận buồm xuôi gió” gửi gắm mong ước công việc suôn sẻ, hanh thông. Với cái tên “lan ý”, nhiều người còn hiểu là “muốn gì được nấy” - nên cây hay được tặng khai trương, tân gia. Đây là niềm tin dân gian, bạn tham khảo cho vui.

Công dụng của cây lan ý

• Trang trí: lá xanh bóng, hoa trắng sang trọng, hợp góc phòng khách, sảnh, bàn làm việc, cầu thang; chịu bóng nên đặt ở nơi ít sáng.
• Lọc không khí: lan ý có trong nghiên cứu của NASA (1989), loại được một số chất như benzen, formaldehyde trong buồng kín thí nghiệm. Tuy vậy trong nhà ở thật, tác dụng của vài chậu cây rất nhỏ, không thay được thông gió.

Lan ý trồng chậu đặt góc nhà - Ảnh: DAR7, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Nhân giống lan ý bằng cách tách bụi

Lan ý mọc thành bụi, đẻ thêm cây con từ gốc nên nhân giống phổ biến nhất là tách bụi:

1. Chọn bụi khỏe, đã đầy chậu, tốt nhất tách vào mùa xuân - hè hoặc khi thay chậu.
2. Nhấc cả bụi ra, gỡ bớt đất, dùng tay hoặc dao sắc tách thành các cụm nhỏ, mỗi cụm 3-4 cây có rễ riêng.
3. Trồng vào chậu có giá thể tơi xốp, lấp đất, tưới nhẹ.
4. Để nơi râm mát vài ngày; cây phục hồi khá nhanh.

Lưu ý khi trồng và chăm sóc cây lan ý

Đất trồng

Chọn đất tơi xốp, giàu mùn, thoát nước tốt: trộn đất với xơ dừa, trấu hun, phân hữu cơ hoai. Chậu có lỗ thoát nước.

Ánh sáng

Lan ý ưa bóng râm, ánh sáng gián tiếp nên rất hợp trồng trong nhà, văn phòng; nắng gắt làm lá cháy vàng. Thiếu sáng quá lâu cây vẫn sống nhưng ít ra hoa; muốn nhiều hoa, đặt gần cửa sổ sáng hoặc chỗ có sáng gián tiếp.

Nước tưới

Lan ý ưa ẩm đều nhưng không chịu úng. Tưới khi lớp đất mặt se khô, tưới vào gốc; mùa nóng tưới nhiều hơn, mùa mưa, mùa lạnh tưới ít. Đặc điểm dễ nhận: khi cây thiếu nước, lá rũ xuống ủ rũ, tưới là cây tỉnh lại sau vài giờ - nhưng không nên để rũ thường xuyên. Phun sương nhẹ lên lá và lau bụi giúp lá bóng đẹp.

Phân bón

Mỗi tháng một lần trong mùa sinh trưởng, bón phân hữu cơ hoai mục hoặc phân NPK pha loãng; trước mùa ra hoa có thể dùng loại nhiều lân, kali. Không cần bón đậm.

Lá vàng, đầu lá nâu

• Lá vàng, đất ướt: úng nước - giảm tưới, thay đất tơi xốp hơn.
• Đầu lá nâu khô: thường do không khí khô, nắng gắt hoặc tưới thiếu - lau lá, tránh nắng, phun sương nhẹ.

Chúc bạn trồng được những chậu lan ý xanh mướt, hoa trắng tinh nhé ^^ Bạn có thể xem thêm cây đuôi công và cây lưỡi mèo.

Gợi ý đọc thêm

• Cây đuôi công: gốc Brazil, lá xanh và lá tím, vì sao lá cụp ban đêm, ý nghĩa.
• Hồng môn: nguồn gốc Colombia - Ecuador, mo hoa đỏ, ý nghĩa, tách bụi.
• Cây mẫu tử: tên gọi, nguồn gốc châu Phi, ý nghĩa, tách chồi con nhân giống.
• Cây nắp ấm: cây ăn côn trùng, loài ở Việt Nam, đặc điểm bình.